تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 10 , از مجموع 15
  1. #1

    شاهدان قیامت در قرآن




    آنچه تقدیم می شود متن مقاله ای است برگرفته از کتاب منشور جاوید حضرت آیت الله جعفر سبحانی که در سایت اندیشه قم منتشر شده است در طی چند پست تقدیم می کنیم

  2. #2

    شاهدان قیامت در قرآن




    معمولاً در دادگاه‌ها شاهدان عینی به سود یا زیان طرف گواهی می‌دهند، و پس از طی مراحلی، حكم دادگاه صادر می‌شود، بر این اساس نیز در روز رستاخیز شاهدانی بر جرائم اعمال انسان‌های گنهكار گواهی می‌دهند.
    قرآن نیز روز رستاخیز را محكمه الهی و روزی كه شاهدان به پا می‌خیزند معرفی كرده است چنان كه می‌فرماید:
    «یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهادُ»[1]
    و در آیه دیگر مضمون شهادت آنان را بیان كرده می‌فرماید: «یُعْرَضُونَ عَلى رَبِّهِمْ وَ یَقُولُ الْأَشْهادُ هؤُلاءِ الَّذِینَ كَذَبُوا عَلى رَبِّهِمْ»[2]
    مجرمان بر پروردگار خود عرضه می‌شوند و گواهان می‌گویند آنان كسانی هستند كه به پروردگار خود دروغ گفتند.
    گواهان روز رستاخیز به دو گروه تقسیم می‌شوند:
    1ـ شاهدان عینی خارجی (خدا و پیامبران و...).
    2ـ گواهان داخلی (اعضاء بدن مجرم).
    در این جا می‌توان از نوع دیگر از شهادت نیز نام برد هر چند خود بحث جداگانه‌ای دارد و آن مسأله تجسم اعمال است.
    مقصود از «تجسم اعمال» این است كه اعمال انسان اعم از نیك و بد در سرای دیگر جلوه خاصی دارند، افعال نیك انسان به صورت موجودات زیبا و دلنشین خود را نشان می‌دهند و گناهان انسان به صورت موجودات مهیب و كریه مجسم شده و در حالی كه خود یك نوع كیفر برای مجرم به شمار می‌روند، بر جرائم او نیز گواهی می‌دهند.
    نخست به تبیین شاهان خارجی می‌پردازیم كه در آیات قرآنی به آنها اشاره شده است.

  3. #3



    1ـ خداوند بزرگ
    نخستین شاهد بر كردارهای انسان‌های خدای بزرگ است، كه چیزی بر او در جهان پنهان نیست چنان كه می‌فرماید:
    «لِمَ تَكْفُرُونَ بِآیاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ شَهِیدٌ عَلى ما تَعْمَلُونَ»[3]
    چرا نسبت به آیات الهی كفر می‌ورزید با آن كه خدا بر اعمال شما شاهد و گواه است. و در آیه‌ی دیگر می‌فرماید:
    «إِنَّ اللَّهَ یَفْصِلُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَهِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَیْ‏ءٍ شَهِیدٌ»[4]
    خداوند روز رستاخیز میان آنان داوری می‌كند، خدا بر همه چیز شاهد و گواه است.
    و در آیه‌ دیگر می‌فرماید:
    «فَإِلَیْنا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِیدٌ عَلى ما یَفْعَلُونَ»[5]
    به سوی ما است بازگشت آنان، آنگاه خدا بر آنچه انجام می‌دهند، شهید و گواه می‌باشد.

  4. #4



    2ـ پیامبران الهی
    قرآن به روشنی یادآور می‌شود كه روز قیامت فردی از هر امت بر اعمال آنان گواهی می‌دهد چنانكه می‌فرماید:
    «فَكَیْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّهٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِیداً»[6]
    چگونه می‌شود آنگاه كه از هر امتی گواهی بیاوریم و تو را نیز بر آنان (گواهان) شاهد بیاوریم...
    در آیات دیگر نیز به صورت كلی یادآوری شده است كه بر هر امتی شاهد و گواهی هست.[7]
    ولی مفسران گواه هر امت را پیامبر آن امت دانسته‌اند و گواه این مطلب این است كه قرآن حضرت مسیح را شاهد امت خویش معرفی كرده است آنجا كه می‌فرماید:
    هیچ اهل كتابی نیست مگر این كه به عیسی پیش از مرگ او، ایمان می‌آورد، عیسی در روز قیامت بر علیه آنان شهادت می‌دهد.[8]
    بنابراین می‌توان شهود هر امت را پیامبر آن امت دانست.
    در این جا مطلب دیگری نیز قابل توجه است و آن این كه در آیه گذشته (وجِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِیداً) خود پیامبر گواه (بر آنان) معرفی شده است، اكنون باید دید مقصود از آنان كیست؟
    آیا مقصود گواه بودن بر پیامبران پیشین است كه در حقیقت پیامبران شاهدان امت خویش بوده و پیامبر اسلام شاهد بر شهود می‌باشد و یا مقصود شهادت پیامبر اسلام بر امت خویش است؟
    در این جا دو احتمال وجود دارد، مرحوم طبرسی همان احتمال نخست را ذكر كرده و از احتمال دوم ذكری به میان نیاورده است و از اینكه در آیه، كلمه «هولاء» بكار برده (وجِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِیداً) می‌توان گفت كه مقصود همان امت خود پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ می‌باشد.
    علم گسترده‌ی شهود
    این آیات از علم گسترده و همه جانبه «شاهدان» پرده برمی‌دارد و اینكه شاهدان امت‌ها از كارهای ظاهری و باطنی آنان آگاه می‌باشند، زیرا «اَداِء» شهادت فرع «تَحمُلّ» آن است و شهادت به حكم این كه به معنی شهود و حضور است مستلزم آن كه شاهد نزد مَشهُود بِهْ (كاری كه بر وقوع آن شهادت می‌دهد) نوعی حضور داشته باشد، اكنون سئوال می‌شود آیا با علم عادی می‌توان بر جمیع اعمال یك فرد كه به صورت پنهان و آشكار در تمام مدت عمر خود انجام داده است شهادت داد؟
    بنابراین باید بگوئیم: پیامبران در پرتو احاطه بر افعال ظاهری و باطنی افراد به چنین شهادتی موفق می‌شوند.
    شگفت‌آور این كه پیامبران نه تنها بر اعمال انسان‌های معاصر خود گواهی می‌دهند، بلكه بر اعمال مجموع افراد امت كه چه بسا پس از رحلت پیامبر چشم به جهان گشوده و زندگی را آغاز كرده‌اند، گواهی خواهند داد.
    و از این جا می‌توان پایه‌ی گستردگی علم پیامبران و احاطه‌ی غیبی آنان را نسبت به امت‌های خود به دست آورد و بر خلاف اندیشه گروهی از كوته‌فكران كه علم انبیاء را به دائره محدودی منحصر می‌كنند این آیات بر خلاف اندیشه آنان گواهی می‌دهد.

  5. #5



    3ـ پیامبر اسلام
    به حكم آیات گذشته پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ بر اعمال امت خود گواهی می‌دهد ولی در این خصوص آیاتی وارد شده است كه به همین جهت آن را جداگانه مطرح نمودیم.
    قرآن كریم در این باره می‌فرماید:
    طریقه و راه پدرتان ابراهیم (را پیروی كنید) او شما را در زمان‌های پیش مسلمان نامیده است. و در این مورد پیامبر بر شما گواه است و شما نیز گواهان بر مردم می‌باشید.[9]
    و در آیه دیگر می‌فرماید:
    «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّهً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ یَكُونَ الرَّسُولُ عَلَیْكُمْ شَهِیداً»[10]
    شما را امت برگزیده قرار دادیم تا بر مردم شاهد و گواه باشید و پیامبر نیز بر شما شاهد و گواه باشد.
    در برخی از آیات قرآن، پیامبر گرامی شاهد و مبشر معرفی شده است آنجا كه می‌فرماید:
    «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً»[11]
    ای پیامبر ما تو را گواه و نوید دهنده برانگیختیم.
    ممكن است مقصود از این شاهد، شهادت بر اعمال در روز رستاخیز باشد.
    و در آیه دیگر می‌فرماید:
    «إِنَّا أَرْسَلْنا إِلَیْكُمْ رَسُولاً شاهِداً عَلَیْكُمْ»[12]
    ما به سوی شما پیامبری را برانگیختیم كه شاهد بر اعمال شما است.
    با توجه به این كه ادای شهادت فرع تحمل آن است این آیات خود گواه روشنی بر وسعت و گستردگی علم پیامبر اسلام بر اعمال ظاهری و باطنی امت اسلامی می‌باشد.

  6. #6



    4ـ گواهی دادن افرادی از امت اسلامی
    از برخی از جمله‌های آیات گذشته استفاده می‌شود كه امت اسلامی نیز جزء گواهانند مثلاً در آیه‌ی سوره‌ی[13] بقره یادآور می‌شود كه ما شما را امت برگزیده قرار دادیم تا شاهد و گواه بر مردم باشید، در اینجا این سئوال مطرح می‌شود كه آیا همه امت اسلامی شاهد و گواه می‌باشند، در این صورت مشهود علیه كیست؟
    آیا می‌توان گفت شهود، همه‌ی امت اسلامی و مشهود علیه، امت‌های پیشین می‌باشند؟ یا ناچاریم بگوئیم برخی از امت اسلامی بر برخی دیگر شهادت می‌دهد، و در نتیجه همه‌ی امت اسلامی به نوعی شاهد و به نوعی مشهود علیه می‌باشند.
    گذشته از این، سئوال دیگری نیز در اینجا مطرح است و آن این كه بیشتر امت اسلامی بسان امت‌های پیشین به حكم آیه قرآن «وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِینَ»[14] اكثر آنان را سپاسگزار نمی‌یابی، فاقد شرط اداء شهادت می‌باشند.
    و به تعبیر امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ در میان امت اسلامی كسانی هستند كه شهادت آنان بر یك «دسته سبزی» و یا یك كیلو خرما[15] پذیرفته نمی‌شود، چگونه می‌توان گفت: همه‌ی امت اسلامی شاهدند.
    با توجه به نكات یاد شده چاره‌ای جز این نیست كه بگوئیم: مقصود از «جعلناكم» همه امت اسلامی نیست بلكه مقصود آن طبقه بلند پایه از امت است كه از هر نظر شایستگی گواهی دادن را دارند و در روایات اسلامی بر پیشوایان معصوم تطبیق شده است.[16]
    ممكن است گفته شود كه اگر مقصود پیشوایان معصوم است چرا شهادت را به همه امت اسلامی نسبت داده می‌فرماید:
    «لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ»؟
    ولی پاسخ این سئوال با توجه به نظائر آن در قرآن روشن است، قرآن همه بنی‌اسرائیل را «مَلِك» (فرمانروا) معرفی كرده می‌گوید: نعمت‌های خدا را بیاد آورید، آنگاه كه در میان شما پیامبرانی برانگیخت و شماها را فرمانروایان قرار داد.[17]
    در حالی كه همه‌ی بنی‌اسرائیل فرمانروا نبوده و تنها برخی از آنان مانند داود و سلیمان فرمانروایی داشته‌اند ولی حكومت و فرمانروایی را به همه آنان نسبت داده است از این جهت باید گفت مقصود از شهادت دادن امت اسلامی خصوصاً بر اعمال ظاهری و باطنی شهادت آن گروهی است كه از علم وسیع و گسترده‌ای برخوردار بوده و این گروه جز پیشوایان معصوم كسی نیست، و اگر بخواهیم در این مورد طبقه دیگر از افراد امت را نیز وارد كنیم، یعنی آنان كه از نظر تقوی و طهارت در درجه‌ی بالایی قرار دارند، ناچاریم برای آنان علم وسیعی قائل شویم كه بر اعمال پنهانی دیگران نیز آگاه بوده و بتوانند بر آن نیز گواهی دهند و یا لااقل شهادت آنان را به اعمال ظاهری آن هم در مورد افراد معاصر با خود اختصاص دهیم.
    البته اين بحث دامنه گسترده‌اي دارد كه بايد تحت عنوان «حقيقت شهادت و شاهد» در قرآن، مورد بررسي قرار گيرد. و ما به فضل الهي، پيرامون موضوعاتي مانند صديقين، شهداء، صالحين بحث خواهيم كرد.

  7. #7



    5ـ فرشتگان ناظر بر اعمال
    گواهان ديگر فرشتگاني هستند كه در دنيا ناظر بر اعمال افراد بوده و در قيامت با آنان وارد دادگاه الهي مي‌شوند يكي از فرشتگان مأمور جلب مجرم به دادگاه است و ديگري گواه بر اعمال او چنان كه مي‌فرمايد:
    هر انساني در حالي كه با او مأموري و گواهي همراه است وارد مي‌شود، به او گفته مي‌شود تو از سراي ديگر غافل بودي، پرده را كنار زديم، امروز بينايي تو تيز است، و يكي از دو فرشته همراه مجرم مي‌گويد حساب او پيش من حاضر است.[1]
    امير مؤمنان ـ عليه السّلام ـ پس از ذكر آيه ياد شده مي‌فرمايد:
    «سَائِقٌ يَسُوقُهَا إِلَى مَحْشَرِهَا وَ شَاهِدٌ يَشْهَدُ عَلَيْهَا بِعَمَلِهَا»[2]
    مأموري كه گنهكار را به سوي محشر (محكمه الهي) هدايت مي‌كند و فرشته‌اي كه (در دنيا) شاهد اعمال او بوده و در آن محكمه بر عليه او شهادت مي‌دهد.
    در آيات ديگر نيز به شهادت فرشتگان اشاره شده است چنان كه مي‌فرمايد:
    «ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ»[3]
    هيچ سخني را نمي‌گويد مگر اين كه در كنار آن نگهبان حاضري است.
    و باز مي‌فرمايد: «وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظِينَ ـ كِراماً كاتِبِينَ ـ يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ»[4]
    براي شما نگهباناني گمارده شده است، نويسندگاني گرانقدر، آنچه را كه انجام مي‌دهيد مي‌دانند.

  8. #8



    6ـ زمين يا مكان انجام عمل
    يكي از گواهان نقطه‌اي است كه كار خوب يا بد در آن انجام مي‌گيرد.
    قرآن در اين مورد مي‌فرمايد:
    «يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها ـ بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها»[5]
    در چنين روزي زمين از حوادثي كه در آن رخ داده است خبر مي‌دهد زيرا پروردگارش به آن وحي نموده و او را آگاه ساخته است. در اين كه زمين از چه چيز خبر مي‌دهد در آيه مطلبي ذكر نشده است ولي با توجه به اين كه آيه ناظر به برانگيخته شدن انسان‌ها در قيامت مي‌باشد و اين كه آنان كردارهاي خود را خواهند ديد، روشن مي‌شود كه اخبار زمين مربوط به كارهايي است كه انسان‌ها روي آن انجام داده‌اند، خواه كارهاي نيك و خواه كارهاي بد، از اين جهت به دنبال آن، مسأله‌ي كيفر و پاداش اعمال انسان را مطرح نموده مي‌فرمايد:
    در اين روز انسان‌ها (پس از محاسبه) گروه گروه بر مي‌گردند، تا اعمال‌شان به آنان نشان داده شود، پس هر كس به اندازه سنگيني ذره‌اي كار نيك انجام داده است آن را مي‌بيند و هر كس به اندازه سنگيني ذره‌اي كار بد انجام دهد آن را خواهد ديد.[6]
    ناگفته پيداست كه همه اجزاء زمين بر افعال يك انسان گواهي نمي‌دهند، بلكه نقطه‌اي كه انسان در آن كار نيك و بد انجام داده است، همان نقطه به شهادت بر مي‌خيزد و روايات نيز بر اين مطلب گواهي مي‌دهند.
    امام صادق ـ عليه السّلام ـ در پاسخ پرسش كسي كه سئوال كرد آيا نمازهاي نافله را در يك جا انجام دهم يا در جاهاي مختلف؟ فرمود در جاهاي مختلف، تا اين مكان‌ها در روز رستاخيز به نفع تو گواهي دهند.[7]
    درباره شهادت مكان بر اعمال انسان در قيامت روايات بسياري وارد شده است كه كتاب‌هاي حديث در ابواب مربوط به نمازهاي واجب و مستحب، حج، جهاد، امر به معروف و نهي از منكر و... وارد شده و بررسي آنها بحث جداگانه‌اي را مي‌طلبد. از پيامبر گرامي ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ روايت شده است كه فرمودند روز قيامت زمين بر اعمال هر مرد و زني كه در آن انجام داده است گواهي مي‌دهد و مي‌گويد او فلان عمل را در فلان روز انجام داده است.[8]
    بنابراين در اين كه از ديدگاه قرآن و روايات اسلامي، يكي از شاهدان در قيامت، مكان انجام گرفتن عمل است جاي ترديد نيست آنچه در اين جا توجه انسان را به خود جلب مي‌كند اين است كه مكان كه فاقد حس و ادراك است چگونه مي‌تواند اعمال انسان را درك نمايد، و در سراي ديگر بر آن گواهي دهد؟
    ولي پاسخ اين است كه اين نوع آيات و روايات و نيز آيات و روايات ديگر از اين قبيل ما را به يك حقيقت رهنمون مي‌گردند و آن اين كه تمام موجودات از نوعي ادراك برخوردارند، و ميزان درك و آگاهي آنها بستگي به ميزان درجه وجودي آنها دارد چنان كه قرآن كريم در جاي ديگر مي‌فرمايد:
    هيچ موجودي نيست مگر آن كه خدا را تسبيح مي‌گويد ولي شما تسبيح آنان را درك نمي‌كنيد.[9]
    اين مطلب از نظر مباني حكمت متعاليه در فلسفه اسلامي امري مسلم و غير قابل ترديد است و اين خود از امتيازات و شگفتي‌هاي قرآن است كه از يك واقعيت بسيار دقيق پرده برداشته است آن هم در زماني كه فكر و انديشه بشر كمترين توجهي به اين نوع مطالب دقيق نداشته است.

  9. #9



    7ـ شهادت زمان يا گردش شب و روز
    اگر مكان به حكم آيات قرآن بر اعمال انسان گواهي مي‌دهد، زمان و روز و شب نيز بسان مكان گواهي خواهند داد.
    امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: آنگاه كه روز آغاز مي‌شود به فرزندان آدم چنين خطاب مي‌كند: كار نيك انجام ده تا من در روز رستاخيز به سود تو گواهي دهم من موجود ناپايدارم در گذشته نبوده‌ام و در آينده نخواهم بود و آنگاه كه تاريكي شب فرا مي‌رسيد، شب نيز همين خطاب را دارد.[10]

  10. #10



    8ـ گواهي دادن قرآن در رستاخيز
    از برخي از روايات استفاده مي‌شود كه قرآن در روز رستاخيز به صورت انساني مجسم مي‌شود و خدا به او خطاب مي‌كند كه بندگان مرا چگونه ديدي؟ (با تو چگونه رفتار كردند؟) او در پاسخ مي‌گويد: پروردگارا گروهي از آنان مرا حفظ كرده و چيزي از من ضايع نكردند، و برخي از آنان مرا ضايع نمودند، حق مرا سبك شمرده و به تكذيب من برخاستند، و من حجت تو بر تمام خلق مي‌باشم، در اين هنگام خطاب مي‌آيد: به عزت و جلالم سوگند به خاطر تو گروه نخست را بهترين پاداش و گروه ديگر را به عذاب دردناك كيفر خواهم داد.[11]

صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •