تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
صفحه 1 از 3 123 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 10 , از مجموع 21
  1. #1

    مفهوم شناسي و روش‌شناسي تفسير تربيتي قرآن




    بسم الله الرحمن الرحیم
    آنچه تقدیم می شود حاصل نشستی تخصصی میان آقایان حجج اسلام
    1. دکتر علی رضا اعرافی(کارشناس تربیتی)
    2. دکتر محمدعلی رضایی اصفهانی(کارشناس قرآنی)
    3. دکتر علی همت بناری(کارشناس تربیتی)
    می باشد که گفتگوی هرکدام را به صورت جداگانه درپست های مستقل تقدیم می کنم
    منبع این مقاله و نشست مجله تخصصی قرآن و علم می باشد که در سایت نیز متن کامل مجله تخصصی اینجا موجود می باشد

  2. #2



    چكيده
    اين مقاله حاصل نشست تخصصي «مفهوم‌شناسي و روش‌شناسي تفسير تربيتي» است. دانشمندان حاضر در نشست علمي بر اين نكته تأكيد كردند كه تفسير تربيتي به طيف وسيعي از برداشت‌هاي تربيتي از قرآن (شامل: آموزه‌هاي تربيتي آيات، استنباط نظام تربيتي از قرآن و كاركردهاي تربيتي قرآن) گفته مي‌شود. در گونه‌هاي تفسير تربيتي به استخدام علوم تربيتي در فهم آيات قرآن و نظريه‌پردازي تربيتي بر اساس آيات و تطبيق يافته‌هاي علوم تربيتي بر قرآن اشاره شد و در مورد اخير خطر تحميل و تفسير به رأي يادآوري گرديد. سپس تفسير تربيتي با دو اسلوب ترتيبي (ترتيب نزول و ترتيب مصحف) و موضوعي با چهار شيوه درون قرآني و برون قرآني (پيشنهادي شهيد صدر) و ميان رشته‌اي و تطبيقي، پيشنهاد شد.

    واژه‌هاي اصلي: تفسير، قرآن، تربيت، روش‌شناسي و تفسير تربيتي.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:05 قبل از ظهر

  3. #3



    دكتر رضايي:
    با تشكر از حاضران، با مقدمه‌ كوتاه آغاز مي‌كنم.
    تفاسير در دوره‌هاي اوليه تفسير، بين قرن دوم و سوم، بيشتر روايي بود و اين روش در قرن دهم تا دوازدهم هم تكرار شد. قرن چهارم تا ششم دوره‌ تفسير اجتهادي بود كه با فراز و نشيب‌ و ركود تا قرن نهم ادامه پيدا كرد و سرانجام قرن چهاردهم قرن اوج‌گيري مباحث تفسيري بود. شايد در اين قرن به اندازة سيزده قرن قبل، كتاب‌‌هاي تك نگاري و تفاسير كامل عرضه شد. با توجه به تفاوت‌ها در سبك و روش تفاسير، به نظر مي‌رسد دهه‌هاي اخير دوران تحول تفاسير در كشورهاي اسلامي به ويژه ايران است و بايد اين تحول را از بركات انقلاب اسلامي شمرد. رشتة قرآن در جامعة المصطفي العالمية به تدريج به سوي تخصصي شدن گرايش مي‌يابد. اتفاقي كه در دهه‌هاي آينده پيش خواهد آمد اين است كه تفسير‌هاي عمومي كمتري خواهيم داشت و بيشتر تفسير‌هاي تخصصي، مثل تفسير تربيتي، سياسي، اقتصادي، مديريتي، تطبيقي بين شيعه و سني و... پديد خواهد آمد و ايجاد رشتة قرآن و علوم با ده گرايش علمي در جامعة المصطفي العالميه مي‌تواند زمينه‌اي بر اين حركت باشد.
    در خصوص مباحث تربيتي قرآن مي‌توان گفت كه امروزه در بحث تفسير تربيتي، اعجاز تربيتي قرآن مطرح مي‌باشد، حتي بعضي‌ اين بحث را به عنوان يك موضوع، پايان نامه، كتاب و... در دستور كار دارند. در مورد آموزه‌هاي تربيتي قرآن براي نمونه در تفسير سوره‌ي حمد، حدود 60 مورد نكته‌ي تربيتي طي بارش فكري مطرح شد كه در ساير تفاسير كمتر از يك دهم اين نكات مطرح شده است و مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه قرآن دريايي است كه هنوز اعماق آن كشف نشده است.
    در بخش تاريخچه تفسير تربيتي مي‌توان به كتاب «نخستين تفسير تربيتي قرآن» آقاي حسين ميرزا خاني اشاره كرد. اين كتاب بيشتر به سمت طرح نكات اخلاقي، عرفاني، فقهي و فلسفي رفته و كمتر موفق شده است به هدف اصلي بپردازد. در مصر نيز نخستين تفسير تربيتي با عنوان «التفسير التربوي للقرآن الكريم»، را آقاي انور الباز در سال 2007 عرضه كرد. ما در بررسي خود متوجه شديم تنها يك پنجم حجم آن به نكات تربيتي اختصاص داده شده است. پس مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه تفسيرهاي تربيتي هنوز در ابتداي كار قرار دارند و لازم است حوزة علميه قم و‌ جامعة المصطفي العالمية گام‌هاي بلندي در اين زمينه بردارند. موضوع اين نشست تخصصي «مباني و روش‌‌شناسي تفسير تربيتي» است و مي‌خواهد به همگان ايده‌ ‌دهد تا در آينده گام‌هاي مؤثر و بلندي در اين زمينه بردارند.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:06 قبل از ظهر

  4. #4



    اعرافي: با تشكر از دوستان؛ چند نكته اساسي را بيان مي‌كنم.
    اول: بحث تخصصي شدن تفسير به لحاظ موضوعي مي‌باشد، البته در تفاسير گاهي نگاه معطوف به تقسيم روش‌هاست كه خود شامل انواع تفسير‌ها با ملاحظه روش‌شناسي و روش‌هاي تفسير است و گاهي نگاه به قلمرو، موضوع و محتوا است. تفسير‌هاي تخصصي مورد بحث ما از نوع دوم است. ما وقتي مي‌گوييم تفسير تربيتي، بيشتر نگاهمان به تفسير تخصصي و از نوع دوم مي‌باشد كه در واقع تفسيري با محتواي تربيتي در يك قلمرو خاصي از مفاهيم و مضامين قرآني داريم. رفتن به سمت تفسير‌هاي تخصصي بسيار مهم است، ولي همواره بايد به ياد داشته باشيم كه تخصص گرايي در قرآن ما را از روح كلي و حاكم و الهام بخش قرآن دور نكند. البته اين خطر در بحث تفسير تربيتي خيلي كمتر مي‌باشد.
    دوم: تفسيرهاي تخصصي كه به قلمروهاي ويژه‌اي از مضامين و مفاهيم قرآني مي‌پردازند، متنوع‌اند، ولي تفسير تربيتي جايگاه ويژه‌اي بين تفاسير تخصصي دارد، چون در تفسيرهاي اقتصادي، سياسي، اجتماعي و... مي‌توان به يك قلمرو ويژه پرداخت و با يك زاويه ويژه به حوزة مفاهيم قرآن توجه كرد، اما در تفسير تربيتي ضمن پرداخت به يك قلمرو ويژه، بايد دانست كه همين قلمرو ويژه كاملاً در متن اهداف قرآن است. شالوده‌ي قرآن مي‌خواهد انسان‌ها و جوامع را تغيير دهد و اين موجب مي‌شود تفسير تربيتي و تفسير با نگاه تربيتي در ميان تفاسير تخصصي جايگاه ويژه‌اي داشته باشد و اين به دليل اتصال اين موضوع با اهداف اوليه و اساسي قرآن است.
    سوم: از منظر كلان در تفسير تربيتي و نگاه تربيتي به قرآن دو نوع فعاليت علمي‌ مي‌توان انجام داد؛ ممكن است تفسير تربيتي را به معناي عام بيان كنيم كه شامل هر دو بخش شود يا اصطلاحاتش را جدا كنيم.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:06 قبل از ظهر

  5. #5



    هنگامي كه با نگاه تربيتي به سراغ قرآن مي‌رويم، از يك بعد مي‌توان اين‌گونه بيان كرد: قرآن در فضاي تعليم و تربيت چه گفته است؟ در اين جا با رويكرد و پرسش‌هايي ويژه، نگاهي ويژه به درياي بيكران قرآن مي‌اندازيم تا تعاليم مرتبط با مضامين و محور‌هاي تربيتي مورد اشاره قرآن را استفاده نمائيم. مثلاً روش موعظه، عبرت، ‌انسان‌شناسي و...، مي‌خواهيم بدانيم قرآن چه فرموده است. مي‌خواهيم مضامين آيات قرآن در حوزة تعليم و تربيت را استخراج كنيم. اين كار در حوزه‌هاي مختلف اقتصاد،‌ سياست، مديريت و... هم مي‌تواند اعمال شود. اما چيزي ديگر هم در نگاه تربيتي وجود دارد و آن اين است كه با يك نگاه درجه‌ي دو به تحليل كاركرد‌هاي تربيتي و تأثير گذاري و تغيير آفريني قرآن توجه كنيم. اين موضوع در حوزه‌هاي اقتصاد، سياست و... نيست. چون شأن قرآن شأن هدايت‌گري است و اينها همه به حوزه تعليم و تربيت مرتبط مي‌باشد. طبق فرمايش قرآن كه مي‌فرمايد «مبيّن، معلّم، مزكي‌» هستم، نمي‌توانيم ببينيم كه قرآن در قلمرو، مباني و اصول تربيتي، چه مي‌گويد، بلكه مي‌خواهيم بدانيم كه چه كرده است و با چه سازكارهايي به تغيير اخلاقي و معنوي روح و روان انسان پرداخته است.
    براي مثال بايد ديد در؛ دوره‌هاي ابتدايي،‌ راهنمايي و متوسطه در كتاب ديني يا بينش اجتماعي نه در باب اخلاق معنويت و... چه گفته است؛ بلكه بايد ديد با انسان‌ها چگونه رفتار مي‌كند. آيا توانسته است آن تغيير را ايجاد بكند يا نه؟ چه فضا و ساز و كاري بر آن حاكم است؟ بايد به اين كتاب، از جمله ورود و خروجش، كاربرد الفاظش، يا تصاوير موجود در آن به اين ديد توجه كرد كه چه مي‌گويد و بلكه بايد ديد چه مي‌كند؟ اين در تفاسير تخصصي ديگر نه به طور كامل و نه به اين شكل خاص خيلي مورد توجه واقع نشده است، ولي اين مقوله در فضاي تعليم و تربيت و تفسير تربيتي معنا دارد. اين يك اصل مهم است كه زاويه ديد زيادي باز مي‌كند و افق‌گشايي مي‌كند.
    ما با دو روش مي‌توانيم وارد تفسير تربيتي قرآن شويم. بنابراين تفسير تربيتي مثل ساير تفاسير تخصصيِ موضوعي مي‌تواند معناي خاصي داشته باشد و مضامين مطابقي، التزامي و تضمني آيات و گزاره‌هاي وحي را كنكاش و استخراج نمايد. ولي معناي ديگر شامل تحليل با نگاه درجة دو و واكاوي و توجه به ساز و كارهاي خود آيات در چگونگي تأثيرگذاري بر مخاطب، جامعه و انسان‌ها هدف است. با اين نگاه براي مثال سورة حمد كه در ابتداي نماز قرائت مي‌شود، چگونه تنظيم شده است كه هر روز تكرار شود تا تأثير بگذارد. تنظيم آن، ورود و خروج آن با نگاه جديد‌تري همراه خواهد شد. از قبيل استخراج واژه‌ها، طولاني بودن، و كوتاه بودن آن و بسياري از راز و رمزهايي كه با نگاه دوم آشكار مي‌شود.
    در نتيجه معناي اول را مي‌توان تفسير و معناي دوم را «تحليل تربيتي» يا «تفسير به معناي عام»‌ ناميد كه شامل هر دو مي‌شود. در هر حال بايد توجه داشت كه هر دو را در برگيرد؛ مثل اينكه در عبادات مي‌توانيم تحليل تربيتي انجام دهيم. يك بار مي‌توان گفت عبادات چه مضاميني دارند و عبادت را بررسي كرد و بار ديگر مي‌توان توجه كرد كه چينش، تنظيم و تركيب عبادات چگونه مي‌تواند تغيير ايجاد كند. اين دو تفاوت‌هاي زيادي با هم دارد و وقتي در كنار هم قرار گيرند، مطالب زيادي به ما الهام مي‌كند.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:06 قبل از ظهر

  6. #6



    در رويكرد دوم نكات و بحث‌هاي زيادي هست. ما به چند نكته اشاره مي‌كنيم.
    نكته اول: شأن نزول‌ها گاهي ضعف سند دارند، ولي در كل مي‌توانند نقش مهمي داشته باشند. براي مثال اين آيات در فلان موقعيت اين گونه نازل شد، يا پيامبر به فلان گونه اقدام كرد و... .
    نكته دوم: براي رويكرد دوم چه مقدار اعتبار بخشي مي‌توان قايل شد و از لحاظ فقهي و اصولي به آن اعتماد داشت و استفاده كرد؟ اين خود با دشواري‌هايي مواجه مي‌شود؛ از همان دست دشواري‌هايي كه در سيره نيز هست. همان گونه كه در سيرة عملي، براي خارج كردن حكم و قانون و قاعده از آن، مشكلاتي وجود دارد، در اعتبار بخشي به يافته‌هاي تربيتي قرآن نيز بايد به آن توجه كرد. اما تحليل تربيتي با اين وجود، قطعاً مي‌تواند الهام بخش باشد و در تفسير تربيتي بايد به هر دو رويكرد اهتمام داشت.
    نكته سوم: واژة تربيت، اصطلاحات و معاني متعددي دارد كه در تفسير تربيتي از دو سه جهت مي‌توان به آن اشاره كرد. يكي اينكه «تربيت» اعم از مسائل اخلاقي و تربيتي، به معناي خاص گفته مي‌شود و گاهي در مقابل مسائل اخلاقي به كار مي‌رود.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:06 قبل از ظهر

  7. #7



    همان‌گونه كه مي‌دانيد ما يك اصول و قواعد اخلاقي داريم؛ چه در حوزة صفات و اوصاف نفساني (فضائل و رذائل) و چه در حوزة اعمال و افعال اخلاقي. اين يك بحث كلي‌اي دارد كه در اخلاق مطرح مي‌شود مثلاً اين صفات قبيح است، حسن و قبحش اين‌گونه است و تجزيه و تحليل مي‌شود. بعد از فراغ از اين امر كلان و كلي (كه اين‌ صفات يا افعال و آن صفات و افعال بد مي‌باشند)، دو بحث مطرح مي‌شود كه در آن، اخلاق و تربيت خوب از هم جدا مي‌شوند.
    بحث اول:
    پس از شناخت اين صفات، به فضائل و رذائل معرفت پيدا مي‌كنيم. حال چگونه خودمان اين‌ها را كسب كنيم يا از آنها اجتناب بورزيم. اين همان خود‌سازي مي‌باشد، يعني شخص، مربي خود است و تغيير آفرين و تغيير پذير يك نفر مي‌باشد.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:07 قبل از ظهر

  8. #8



    بحث دوم:
    چگونه ديگران را به اين اوصاف متخلّق سازيم و يا آنها را از آن صفات پاك كنيم؛ البته تربيت در حوزه‌هاي مهارتي و فني هم گستره دارد، ولي در حوزه اخلاق نمي‌گنجد، اما تزكيه به مفهوم تربيت به معناي خاص ـ تغيير مربي در متربي ـ است. بر فرض او را شكوفا مي‌كند يا چيزي در او ايجاد مي‌نمايد كه شكل دقيق‌ترش در فلسفه تعليم و تربيت مي‌باشد. اما درجه‌اي كه بر هم ترتب دارد يكي شناخت فضائل و رذايل مي‌باشد و ديگري تخلق به اينها و كيفيت، اصول، روش‌ها، و شيوه‌هاي تخلق يا اجتناب از اين مسائل و سومي كيفيت تأثير گذاري در ديگري. بدين صورت كه او را پاك از اين رذايل كنيم و متكلف به اين رذايل سازيم.
    تربيت علاوه بر حوزه فضائل و رذايل، شامل حوزه‌هاي علم و دانش نيز مي‌شود كه در اخلاق زياد وارد نمي‌شود. تركيب تربيت در تعامل مربي و متربي است، ولي تخلق و خود سازي يك نفر است، ولو به اعتباري مي‌توان گفت دوتاست، ولي يك فرد است، مانند طبيبي كه خود را معالجه مي‌كند.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:07 قبل از ظهر

  9. #9



    وقتي مي‌گويم تفسير تربيتي به اين نكته بايد توجه داشته باشيم كه موضع خود را معلوم كنيم. تفسير تربيتي بالمعني عام مي‌گوييم كه شامل اخلاق هم مي‌شود يا تفسير تربيتي بالمعني الخاص كه تزكيه‌اش در تعامل ميان معلم و متعلم و مربي و متربي مي‌باشد. چون بحث كارهاي اخلاقي بيشتر انجام شده و تفاسير اخلاقي ـ هرچند نه به اين عنوان ـ در لابه لاي تفاسير گنجانده شده، مناسب است تفسير تربيتي بالمعني الخاص بشود، يعني بيشتر فرآيند‌هايي كه ميان مربي و متربي متصور است، در قرآن مورد توجه قرار گيرد، اين كه قرآن براي تغيير در ديگري چه توصيه‌هايي دارد، عواملش را چه مي‌داند؟ چه مسئوليت‌هايي را قائل است؟ و... .
    سال قبل «تفسير فقهي تربيتي» با بحث «نقش خانواده در تعليم و تربيت فرزندان» انجام شد و در آن بيست آيه مطرح و بررسي گرديد. در آنجا به تفسير بالمعني الخاص اشاره شد.
    مطلب ديگر اينكه تربيت گاهي در مقابل تعليم و گاهي به معناي عام به كار مي‌رود، كه در تفسير تربيتي، تعليم و تعلم را در بر مي‌گيرد، هم تربيت بالمعني الخاص در حوزه‌هاي غير ذهني و معرفتي است كه آن را در بر مي‌گيرد.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:07 قبل از ظهر

  10. #10



    نكتة ديگر
    اين كه تفسير تربيتي اقسام تفسير ترتيبي و موضوعي بالمعني المشهور و بالمعني الخاص را در برمي‌گيرد كه هر كدام بار خاص خود را دارد و در تفسير تربيتي بايد بدان توجه داشته باشيم.
    در تفاوت تفسير موضوعي به معناي مشهور و به معنايي كه شهيد صدر گفته‌اند، روي دو جهت تأكيد شده است: اول اين كه در تفسير موضوعي بالمعني المشهور ما موضوع را از متن مي‌گيريم، ولي در تفسير به معناي خاص مرحوم شهيد صدر، موضوع را از خارج گرفته‌ و به آن توجه كرده‌ايم و براي ما سؤال پيش آمده است، لذا اين موضوع را بر متن عرضه مي‌كنيم. دوم اين كه در تفسير موضوعي به معناي مشهور بيشتر تجميع آيات و تنظيم آيات است ولي مرحوم شهيد صدر بر نظريه‌پردازي تأكيد دارد، يعني ما با طرح يك پرسش، نظريه‌اي را از قرآن استخراج كنيم.
    ویرایش توسط quranic : 1389/10/28 در ساعت 11:07 قبل از ظهر

صفحه 1 از 3 123 آخرینآخرین

موضوعات مشابه

  1. آسيب‌شناسي اشعار و گفتار مداحان در سال‌هاي اخير
    توسط مهدی یار در تالار سایر موارد
    پاسخ: 12
    آخرين نوشته: 1391/08/25, 11:43 قبل از ظهر
  2. تفكر سياسي در قرآن
    توسط hoda در تالار سیاست در قرآن
    پاسخ: 6
    آخرين نوشته: 1390/07/29, 08:08 بعد از ظهر
  3. اوضاع سياسي عصر امام جعفر صادق (ع)
    توسط hoda در تالار اندیشه سیاسی اسلام
    پاسخ: 5
    آخرين نوشته: 1390/07/02, 09:14 قبل از ظهر
  4. ๑ஜ๑ خداشناسي در مسيحيت
    توسط گمنام در تالار مسیحیت
    پاسخ: 5
    آخرين نوشته: 1390/04/08, 02:50 بعد از ظهر
  5. ๑ஜ๑ مسائل اساسي آئين مسيحيت
    توسط گمنام در تالار مسیحیت
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 1390/04/08, 02:47 بعد از ظهر

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •