تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 10 , از مجموع 13
  1. #1

  2. #2

    شرح حال نویسنده مقاله




    سیدهادی حسینی، نویسنده و پژوهشگر حوزه علمیه مشهد است. وی افزون بر عضویت و همکاری با گروه پژوهشهای اقتصادی دفتر تبلیغات اسلامی، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، بنیاد مهدی موعود و مجلات علمی، چندین کتاب نیز به طور انفرادی و جمعی به تألیف رسانده که برخی از آنها عبارتند از: پدیده‏شناسی فقر و توسعه - چهارمجلد -، «فقر و توسعه در منابع دینی»، «کتاب زن»، «نقد کتاب کاهش جمعیت ضربه‏ای سهمگین بر پیکره مسلمین» و...

  3. #3



    جستارگشایی:

    تعالیم قرآن را از نظرهای مختلف می‏توان مورد توجه قرار داد و به ارزیابی آنها پرداخت. برای بعضی، جنبه‏های فرامادی قرآن بسیار جذاب می‏نماید و برای بعضی دیگر، جست‏وجوی ظرفیت‏های علمی و بطن‏های دیگری از قرآن جلب توجه می‏کند. چه بسا برای کیهان شناسان و عالمان نجوم، نظریه‏های کیهانی و چگونگی آفرینش عالم و پایان آن - در قرآن - جالب باشد. موضوع نقش زمان در خلقت، موقعیت‏های ستارگان، انرژی نخستین شکل‏گیری جهان، انبساط هستی، فراسوی آسمان،... و سرانجام سرد و تاریک شدن ستاره‏ها در قرآن به گونه‏ای مطرح شده است؛ و برای کسانی که در این زمینه‏ها تخصص دارند می‏تواند روشنگر باشد و به نظریه‏های علمی استوار و جدید بینجامد.
    روان‏شناسان ویژگی‏های روانی انسان را در مراحل مختلف زندگی قرآن استفاده کرده، و مراحل رشد انسان را از این منظر بررسی می‏نمایند، جامعه‏شناسان هم کنش‏های اجتماعی آدمی را از دیدگاه قرآن مورد توجه قرار داده، ظهور و افول تمدن‏ها را از منظری ویژه بررسی می‏کنند. به این ترتیب، دانشمندان هر رشته می‏توانند به یافته‏های شگفت دست یابند و از رهنمودهای قرآن برای فعال‏سازی اندیشه و پویایی ذهن خود، بهره ببرند.
    یکی از شاخه‏های علمی که بعضی از اصول کلی و چارچوبهای عمومی آن در قرآن مورد بحث قرار گرفته، علم اقتصاد است. این ضرورت از آنجاست که در یک نگرش کلی، مسائل انسان به دو قسم نیازهای دنیوی و اخروی قابل تقسیم است و دین، همان گونه که خواهان رستگاری آدمی در آخرت است، دنیای بسامان را نیز برای او نوید می‏دهد، و تعالیم فراوانی در این زمینه دارد. پیام انسان‏های با ایمان از نظر قرآن این است که «پروردگارا ما به خیری - که در دنیا بر ما ارزانی داری - نیازمندیم»1، «خدایا، هم در دنیا و هم در آخرت، ما را از نیکی‏ها بهره‏مند گردان».2 بنابراین، بایسته به نظر می‏رسد دسته‏ای از آیات که به طور ویژه به مسائل اقتصادی مربوط می‏شوند، بازنگری شوند تا در یابیم گستره تعالیم قرآن در این زمینه چگونه است. آیا می‏توان اهداف اقتصاد اسلامی را از قرآن به دست آورد؟ راهکارهای قرآن برای سامان زندگی آدمی چیست؟ آیا در قرآن به مسئله مدیریت، جمعیت، برنامه‏ریزی، تولید، عرضه و تقاضا،... و سیاست‏های اقتصادی و مسائل مالی اشاره شده است؟ و به طور کلی: اقتصاد اسلامی از نگاه تعالیم قرآن چیست و چگونه تعریف می‏شود؟
    یکی از راههای پاسخ به این پرسش‏ها، تفسیر آیات اقتصادی است که در ضمن آن مسائل اقتصادی اسلام روشن می‏گردد. با این هدف، نگرشی اقتصادی به آیات قرآن معطوف داشته و آن دسته از آیات قرآن را که درباره چرخش امور مالی و زندگی مادی انسان است و یا در مسائل اقتصادی ظهور دارند، استخراج کردیم و به فراخور بضاعت خویش به تفسیر آنها همت گماشتیم و آنها را طی سلسله نوشتارهایی کوتاه به پیروان قرآن و علاقه‏مندان مسائل اقتصادی تقدیم می‏کنیم.

  4. #4



    - آیه پنجم سوره نساء

    «ولا توءتواالسفهاء اموالکم التی جعل الله لکم قیاماً»؛ اموالتان را که مایه قوام شماست به سفیهان مسپارید.
    الف - بررسی واژه‏ها

    معنای سفیه: «سفیه» در فرهنگ دین معنای ویژه‏ای دارد و تنها به انسان سبک مغز و یا نادان تلقی نمی‏شود. چنان که براساس روایات، کسی که زنا می‏کند و یا شراب می‏نوشد، سفیه است؛ زیرا زناکار، پیامدهای آخرتی و دنیایی زنا را درک نمی‏کند و از این غافل است که چه بسا دیگران نیز با همسر او زنا کنند و رواج این عمل دامنگیرش شود، یا شرابخوار از اینکه با شراب (الکل) به بدن خویش آسیب می‏رساند و سرمایه عمر را به مستی می‏گذراند و ممکن است اعمال ناشایست انجام دهد، غفلت دارد. حال اگر این گونه اشخاص با علم به این پیامدها به زنا و شراب دست یازند و انگیزه‏شان گسترش فساد، یاوه‏گویی و بیهوده‏گرایی باشد، از عنوان سفیه فروتر می‏روند و می‏توان آنان را فاسد، فاسق، یا پست‏تر از حیوانات دانست. همچنین آن اقتصاددان و مدیر ماهر و توانمندی که پایبندی به ارزش‏های دینی و تعهدات انسانی ندارد، سفیه محسوب می‏شود؛ زیرا به آسانی می‏تواند در اموال خیانت کند و با نگرشی انحرافی نسبت به حیات، تنها به خوش‏گذرانی خود بیندیشد و به هر نوع پستی در این زمینه تن دهد و بدبختی و نابسامانی دیگران برای او اهمیتی نداشته باشد.
    از سوی دیگر کسی که بسیار متدین است، لیکن تخصص یا توانمندی لازم جهت اداره اموال و امکانات ندارد و نمی‏تواند سرمایه‏ها را چنان که بایسته است، حفظ کند و در سودآور ساختن آن بکوشد، سفیه است. رشوه‏خواران، مزدوران بیگانه، شیفتگان دنیا، مال پرستان،... و همه کسانی که به نقش محوری اموال آسیب می‏رسانند، همچنین سبک مغزان و انسان‏های ساده لوح و نادان نیز سفیه شمرده می‏شوند.
    سفیه را در مواردی می‏توان با جاهل مترادف دانست که درباره آن روایات بسیاری رسیده است و ویژگی‏های فراوانی را برای آن برشمرده‏اند؛ از جمله: «هرکس حق را انکار کند و یا خود را به نادانی بزند جاهل است». شیخ طبرسی در مجمع البیان می‏گوید: «ناقص العقل سفیه نامیده می‏شود؛ زیرا «سفیه» به معنای نرسیدن به رشد عقلی مطلوب (سبک مغزی) است و به همین خاطر «فاسق»، سفیه نامیده می‏شود؛ زیرا از نظر دینداران، دارای ارزش انسانی مطلوب نیست»3.
    بر این اساس می‏توان گفت کودک، دیوانه و همه کسانی که به رشد عقلی کامل نرسیده‏اند، سفیه به حساب می‏آیند، و اسرافگران و آنان که با زیاده‏روی در مصرف، باعث نابودی و تباهی امکانات می‏شوند و مسئولیتی در برابر نیازهای دیگران احساس نمی‏کنند انسان‏هایی سفیه‏اند، و باید راهکارهایی اندیشید که اموال و امکانات از دسترس تولیدکنندگانی که مال را از حالت قوامیت آن خارج می‏سازند، دور بماند.

  5. #5



    معنای قیام

    راغب در مفردات می‏گوید: «قیام و قوام، اسم است برای آنچه مایه استواری چیزی است؛ چنانچه ستون، سبب ثبات دیوار یا خیمه یا ساختمان است که برای آن افراشته می‏شود. «جعل الله لکم قیاماً»؛ یعنی خدا مال را از چیزهایی قرار داده که شما را نگه می‏دارد و حفظ می‏کند»4.
    «قوام» و «قیام» به معنای نگاهبان و پشتیبان نیز آمده است. همچنین به معنای راستی و درستی اندام و مایه زندگانی به کار رفته که از متفرعات همان معنای نخست می‏باشد5.

  6. #6



    معنای مال

    هر چیزی را که به ملکیت انسان در آید مال گویند و جمع آن «اموال» است. در توضیح حدیث پیامبر(ص) - که از اضاعه مال نهی فرمود - گفته‏اند: مراد از «اضاعه» این است که انسان مال را در معصیت و در راه حرام و آنجا که خدا نمی‏پسندد هزینه کند. همچنین گفته شده که مراد از «اضاعه»، ولخرجی و اسراف است، هرچند در امر حلال و مباح باشد6.

  7. #7



    ب) تفسیر

    نکاتی که از آیه مذکور، در زمینه اقتصاد اسلامی استفاده می‏شود چنین است:
    1 - مالکیت عمومی

    خطابات قرآن در موارد بسیاری با ضمیر «کم = شما» آمده است.
    خداوند می‏فرماید: «آنچه را که در آسمان‏ها و زمین است به تسخیر شما درآوردیم7، همه آنچه را در زمین است برای شما پدید آوردیم8، پدیده‏های جوی و فراورده‏های زراعی را برای بهره‏مندی شما9 و روزی همه بندگان قرار دادیم10، زمین را جای زندگی (و تولید و کسب درآمد) برای همه‏تان ساختیم11، دریاها را مسخر شما کردیم تا از آن محصولات غذایی و زینتی و... به دست آورید12، چهارپایان را برای منافع شما آفریدیم و...».13
    احادیث فراوان پشتوانه این اصل قرآنی است و توجیه خردپسند دارد و از آنجا ناشی می‏شود که زمین و آسمان و آنچه در آن است، آفریده خداست و همه مردمان، بندگان اویند. خداوند حکیم، منزه و مبرای از این است که میان بندگان، در بهره‏مندی از امکانات فرق بگذارد او بر بندگان خود ظلم روا نمی‏دارد14.
    در این آیه، با اینکه سخن از یتیمان است15 و به کسانی که عهده‏دار سامان اموال آنها شده‏اند، دستور داده شده که اموال آنان را پیش از آنکه به رشد عقلی برسند، در اختیار آنها مگذارید، ضمیر «کم = شما» آمده، و اموال بی‏سرپرستان به منزله اموال خود افراد (همه افراد جامعه) تلقی شده است. این نکته بیانگر نقش محوری اموال و امکانات در کل جامعه است. و براساس آن، قوانین فراوانی در زمینه‏های مختلف صنعتی، کشاورزی، کارهای خدماتی، انتقال ارز به خارج و... به تصویب می‏توان رساند.
    به عنوان نمونه، شخصی مال و امکانات فراوان دارد و دارایی‏های او یکی از ستون‏های قوام جامعه اسلامی است، لیکن می‏خواهد همه را تبدیل به ارز کند و به یک کشور غیرمسلمان و یا دشمن مسلمانان انتقال دهد؛ زیرا احساس می‏کند که در آنجا سودآوری بیشتر است. اما مال او در درجه دوم، مال همه مسلمانهاست و باید از اقدام او جلوگیری شود؛ زیرا با چنین شرایطی، در بینش اسلامی، «سفیه» به شمار می‏رود.
    مثال دیگر: شخصی سرمایه‏ای دارد و می‏خواهد یک کارخانه تولیدی راه اندازد که در کوتاه مدت برای او استفاده فراوان دارد، لیکن این تولید او در درازمدت آسیب‏های زیست محیط فراوانی در پی دارد. آیا می‏توان به این فرد اجازه داد که با مال خودش هر کاری که می‏تواند بکند؟

  8. #8



    2 - اهمیت مال در زندگی فردی

    سامان زندگی فردی و دستیابی به رفاه و آسایش، وابسته به مال است؛ زیرا سرمایه‏های مالی می‏تواند بسیاری از مشکلات را از فرا راه انسان برداشته، و زمینه‏های مناسب توانمندی‏ها را فراهم آورد.
    نیازمندی و تهیدستی، حالتی است که انسان نمی‏تواند قوام داشته باشد و احساس سرفرازی و استقلال کند. مال می‏تواند همه این پیامدهای ناخوشایند را از میان بردارد. افزون بر این، مال و امکانات، زمینه آزادی عمل بیشتر انسان را فراهم می‏آورد. سفرهای دور و نزدیک، زمان استراحت کافی، تفریحات سالم، آشنایی با شگفتی‏های طبیعت، آداب و رسوم و فرهنگ‏های مختلف موجب می‏شود تا انسان بر تجربه‏های خویش بیفزاید. بدین ترتیب در خداشناسی شناخت بیشتر و افقی گسترده‏تر و متعالی‏تر یافته، و بر کمال خویش می‏افزاید.
    مال از نظر رسیدگی به نیازمندان و احیای ارزشهای دینی چون مواسات با برادران ایمانی، حفظ آبرو و شخصیت، برنامه‏ریزی برای آینده و اقدامات نیک و ارزنده انسانی کارایی‏های فراوان دارد.
    بنابراین، مال، هم از نظر تأمین زندگی فعلی و سامان بخشی خانواده و فرزندان قوام بخش انسان است، هم از نظر روانی آدمی را آرامش می‏بخشد و هم در تعالی روحی و معنوی انسان اثر دارد؛ از این رو نباید ناشیانه آن را به سفیهان سپرد. اینها چیزهایی است که آدمی به عقل خود در می‏یابد. به همین سبب، نهی (لاتوءتوا = نسپارید) در آیه، ارشادی دانسته شده است16. یعنی خداوند با ارشاد به حکم عقل، اهمیت نقش محوری مال را تأکید نموده، و از مردم می‏خواهد که از آن غافل نباشند.

  9. #9



    3 - اهمیت مال و سرمایه در زندگی اجتماعی

    نقش مال در زندگی اجتماعی و فعالیت‏های اقتصادی بسیار اساسی است. امروزه فقدان یا کمبود سرمایه، از عوامل اصلی توسعه نیافتگی و از شاخص‏های فقر است؛ زیرا بدون سرمایه و امکانات لازم، برنامه‏ها و طرح‏های اقتصادی به انجام نمی‏رسد، تحقیق‏ها و پژوهش‏ها ناکام می‏ماند و از امکانات اقتصادی نمی‏توان به طور مطلوب و بهینه بهره برد. پیامدهای هریک از این آسیب‏ها در دیگری تأثیر می‏گذارد و در مجموع جامعه از رشد و پیشرفت باز می‏ماند.
    به عنوان مثال، کمبود سرمایه‏گذاری در بخش آموزش، سبب می‏شود فضای آموزشی مناسب و امکانات فنی لازم برای رشد استعدادها تأمین نگردد. این امر به نوبه خود در میان دانش‏پژوهان، افت تحصیلی ایجاد می‏کند. از سویی فقدان کتاب‏های درسی خوب و روش‏مند، سوء تغذیه دانش‏آموزان و مشکلات آنها و نبود رشته‏های تحصیلی و تخصصی مورد نیاز جامعه، تا حد زیادی به ناتوانی اقتصادی مربوط می‏شود. این گونه عوامل باعث می‏شود که نیروهای انسانی متخصصی که از توانمندی لازم برخوردار باشند،
    تربیت نگردند.
    از آنجا که موتور رشد هر جامعه نظام آموزشی آن است، این نقص در جامعه پایدار مانده، دور بسته‏ای را تشکیل می‏دهد که رسیدن به استقلال اقتصادی را دست نیافتنی می‏نماید.
    کمبود سرمایه و شدت نیازها گاه سبب می‏شود که فراورده‏های معدنی که دارایی‏های یک کشورند و به همه نسل‏ها تعلق دارند و گاه تجدیدناپذیر می‏باشند، به صورت مواد خام به بهای اندک صادر شوند، و یا به محصولات نیمه نهایی که ارزش افزوده کمی برای جامعه دارد تبدیل شوند و در نتیجه در نهادهای اقتصادی، تأثیر ویرانگری بر جای گذارد. بنابراین، از بعد اجتماعی نیز، نقش قوامیت مال، اساسی است و باید از دسترس سفیهان دور بماند.

  10. #10



    4 - تولید ثروت

    بسیاری از نارسایی‏ها ناشی از کمبود ثروت است. مال و سرمایه، ثروت پدید می‏آورد و در همه بخش‏های اقتصاد ارزش افزوده ایجاد می‏کند. نابسامانی‏ها را سامان بخشیده و رفاه همگانی را گسترش می‏دهد.
    خداوند می‏فرماید: «مال خاصیت قوام بخشی به فرد و جامعه دارد، و این در صورتی است که تولید ثروت کند.» در احادیث آمده است:
    «واستثمار المال تمام المروة؛ کمال جوانمردی به این است که انسان مال خویش را سودآور کند»17
    لذا، مالی را که عامل تولید ثروت است، نباید به سفیهان سپرد.

صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین

موضوعات مشابه

  1. پاسخ: 15
    آخرين نوشته: 1392/06/29, 05:10 بعد از ظهر
  2. پاسخ: 16
    آخرين نوشته: 1392/06/19, 02:04 قبل از ظهر
  3. پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 1392/01/12, 03:08 قبل از ظهر
  4. پاسخ: 3
    آخرين نوشته: 1391/12/02, 07:48 بعد از ظهر
  5. پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 1390/12/13, 11:48 قبل از ظهر

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •