تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 6 , از مجموع 6
  1. #1

    همه چیز درباره محکم و متشابه درقرآن




    محكم و متشابه به يك معنا، وصف تمام آيات قرآن واقع شده و به معناى ديگر، وصف بعضى از آيات; آن جا كه محكم وصف تمام آيات واقع شده (1) به اين معناست كه آيات قرآن، همه داراى استحكام و اتقان است و الفاظ و معانى آن خلل ناپذير است.
    در آن جا كه متشابه وصف تمام آيات واقع شده، (2) به اين معناست كه آيات قرآن، همه شبيه و همانند يك ديگرند (در زيبايى و فصاحت و بلاغت الفاظ و در عمق محتوا و صحت و حقانيت،...) و با يك ديگر تضادّ ندارند.
    امّا آن جا كه مى فرمايد: بعضى از آيات قرآن، محكم و برخى متشابه است، محكم و متشابه وصف بعضى از آيات واقع شده اند. (3)
    جاى شك و شبهه نيست كه بيشتر آيات قرآن محكم است; يعنى دلالت آنها واضح و روشن است و بعضى از آيات، متشابه است; يعنى دلالت آنها روشن نيست; بلكه دلالت بر معنايى مى كند كه در آن شك و ترديد است و بايد با مراجعه به آيات محكم، مقصود آن روشن و شبهه برطرف شود. اين كار از عهده هر كس برنمى آيد و به ائمه معصومين(عليهم السلام) و علماى راستين مربوط است كه به موازين، احكام، عقايد شرعى و به روش تأويل متشابهات آشنايى كافى دارند.
    درباره تعداد آيات متشابه، نظريات مختلفى وجود دارد كه در بعضى از كتاب هاى علوم قرآنى و تفسير آورده شده; از جمله آياتى كه جزو متشابهات ذكر كرده اند، برخى مربوط به صفات خداوند و برخى مربوط به هدايت، ضلالت، قضا و قدر و... است. (4)

    پاورقی ها:
    1. پيام قرآن، ج 8، ص 61.
    2. ر.ك: مجمع البيان، مرحوم طبرسي(رحمه الله)، ج 1و2، ص 85، دارالمعرفة، بيروت / آش
    3. مانند: هود، آيه 1.
    4. مانند: زمر، آيه 23.

    آخرین موضوعات ارسالی این تالار:


  2. صلوات و تشکر


  3. #2

    آیات محکم و متشابه درقرآن




    خداوند متعال، آيات قرآن كريم را به محكمات و متشابهات تقسيم كرده است. بنابر اين آيات قرآن يا محکم استو يا متشابه، خارج از اين دو دسته نيست. هُوَ الَّذِي أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَـبَ مِنْهُ ءَايَـتٌ مُّحْكَمَـتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَـبِ وَأُخَرُ مُتَشَـبِهَـتٌ...;(آل عمران،7) او كسي است كه اين كتاب (آسماني) را بر تو نازل كرد; كه قسمتي از آن، آيات «محكم» ]= صريح و روشن[ است; كه اساس اين كتاب مي باشد; (و هر گونه پيچيدگي در آيات ديگر، با مراجعه به اين ها برطرف مي گردد.) و قسمتي از آن، «متشابه» است ]= آياتي كه به خاطر بالا بودن سطح مطلب و جهات ديگر، در نگاه اول احتمالات مختلفي در آن مي رود ولي با توجه به آيات محكم، تفسير آنها آشكار مي گردد.[
    اينك مطالبي كوتاه و فشرده در اين باره:
    1. دو قسم بودن آيات: بعضي از آيات قرآن محكم است، يعني: دلالت آنها واضح و روشن است و جاي شك و شبهه نيست، كه بيشتر آيات قرآن از اين قبيل است. مانند: «قل هو الله احد» (اخلاص، 1)، «ليس كمثله شيء» (شوري، 11) «الله خلق كل شيء» (زمر، 62) و...
    و بعضي از آيات متشابه هستند، يعني: دلالت آنها روشن نيست، بلكه دلالت بر معنايي مي كنند كه مورد شك و ترديد است، كه بايد با مراجعه به آيات محكم مقصود آن روشن و شبهه برطرف شود، اين كار از عهده هر كس برنمي آيد، بلكه مربوط است به ائمه معصومين(عليهم السلام)و علماي راستين كه به موازين، احكام، عقايد شرعيه و به روش تأويل متشابهات آشنايي كافي دارند.
    2. تعداد آيات محكم و متشابه:
    درباره تعداد آيات متشابه و اينكه كدام يك از آيات محكم، و كدام يك متشابهند، نظريات مختلفي وجود دارد كه در بعضي از كتابهاي علوم قرآني و تفسير آورده شده، از جمله آياتي كه جزء متشابهات ذكر كرده اند، بعضي مربوط به صفات خداوند و بعضي مربوط به هدايت و ضلالت و قضا و قدر و... است. (1)
    پاورقی
    1. ر.ك: درسنامه علوم قرآني، حسين جوان، آراسته، ص 456، نشر دفتر تبليغات اسلامي

  4. صلوات و تشکر


  5. #3

    نمونه هایی از محکمات و متشابهات درقرآن




    نمونه هايي از آيات متشابه، عبارتند از:
    الف) 1. «ثُمَّ اسْتَوَي إِلَي السَّمَآءِ وَ هِي دُخَانٌ; (فصلت،11) سپس به آفرينش آسمان پرداخت و آن بخاري بود.»
    2. «ثُمَّ اسْتَوَي عَلَي الْعَرْشِ; (فرقان، 59 / سجده، 4) آن گاه بر عرش ]قدرت[ استيلا يافت.»
    3. «الرَّحْمَـنُ عَلَي الْعَرْشِ اسْتَوَي; (طه، 50) خداي رحمان كه بر عرش استيلا يافته است».
    از آيات فوق برداشت «جا و مكان» براي خداوند متعال شده است.
    ب) آياتي كه از دست داشتن خداوند متعال سخن گفته است:
    4. «وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ...; (مائده،64) و يهود گفتند: «دست خدا بسته است» دست هاي خودشان بسته باد و به سزاي آن چه گفتند، از رحمت خدا دور شدند; بلكه هر دو دست او گشاده است.»
    5. «يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ; (فتح،10) دست خدا بالاي دست هاي آنان است.»
    ج) آيات مربوط به اثبات «عين» (چشم) براي خدا:
    6. «وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا; (طور، 48) و در برابر دستور پروردگارت، شكيبايي پيشه كن كه تو خود در حمايت مايي.»
    7. «اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَ وَحْيِنَا; (مؤمنون،27) زير نظر ما و به وحي ما، كشتي را بساز.»
    د) آيات مربوط به اثبات «وجه»:
    8. «وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ; (بقره،115) و مشرق و مغرب از آنِ خداست; پس به هر سو رو كنيد، آن جا روي به خداست.»
    9. «كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَان * وَ يَبْقَي وَجْهُ رَبِّـكَ ذُو الْجَلَـلِ وَ الاِْكْرَامِ; (رحمن، 26 و 27) هر چه بر زمين است، خالي شونده است * و ذات با شكوه و ارجمند پروردگار باقي خواهد ماند.»
    هـ) آيه اي درباره آمدن «خداوند»!
    10. «وَ جَآءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا; (فجر،22) و آمد ]فرمان[ پروردگارت و فرشته ها صف در صف آيند.» و...
    آيات متشابه با توجه به آيات محكم تفسير مي شوند; براي نمونه، آيات متشابه ياد شده با آيات محكم زير تبيين مي شوند:
    1. «لاَّ تُدْرِكُهُ الاَْبْصَـرُ وَهُوَ يُدْرِكُ الاَْبْصَـرَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ; (انعام:103) چشم ها او را در نمي يابند و اوست كه ديدگان را در مي يابد و او لطيف آگاه است.»
    2. «لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ; (شوري،11) چيزي مانند او نيست و اوست شنواي بينا.»
    آيات فوق، هرگونه ابهام را از آيات متشابه برطرف مي سازد و توهّم جسمانيت (و دست و چشم داشتن و...) را ـ كه خداوند متعال از آن منزه است ـ از ذهن دور مي سازد و زمينه هر گونه تشبيه خداوند به انسان و موجودات مادي را از بين مي برد. (1)

    پاورقی
    1. ر.ك: مجموعه آثار، آيت الله شهيد مطهري، ج 4، ص 42، نشر صدرا .

  6. صلوات و تشکر


  7. #4

    محكم و متشابه وصف تمام آيات يا بعض آن





    محكم و متشابه به يك معني، وصف تمام آيات قرآن واقع شده و به معناي ديگر وصف بعضي از آيات، آنجا كه وصف تمام آيات واقع شده (مانند سوره هود/1) به اين معناست كه آيات قرآن همه داراي استحكام و اتقان است و الفاظ و معاني آن خلل ناپذير است.
    در آنجا كه متشابه وصف تمام آيات واقع شده، (مانند آيه 23 زمر) به اين معناست كه آيات قرآن همه شبيه و همانند يكديگرند. (در زيبايي و فصاحت و بلاغت الفاظ و در عمق محتوي و صحت و حقانيت،...) و با همديگر تضادّ ندارند.
    و امّا آنجا كه محكم و متشابه وصف بعضي از آيات واقع شده اند، (آيه 7 سوره آل عمران) مي فرمايد: بعضي از آيات قرآن محكم است و بعضي متشابه.

  8. #5

    معناي اِحكام و تشابه





    اِحكام، در قرآن كريم، به سه معناي 1. استوار بودن گفتار يا كرداري كه راه خلل و شبهه در آن بسته باشد. 2. پايدار و ثابت بودن. 3. اتقان و دقت در عمل يا گفتار (هود،1) به كار رفته است.
    اِحكام ـ به معناي سوم ـ تمامي آيات قرآن را در بر مي گيرد، و به معناي دوم، مخصوص آيات غير منسوخه است; و به معناي نخست، صرفا در مقابل آيات متشابه به كار رفته است.
    تشابه، به دو معناي 1. همانند و يكسان بودن (نساء، 82; زمر، 23)
    2. شبهه انگيز بودن به كار رفته است.
    آيات متشابه در مقابل محكمات از نوع دومي است.

  9. صلوات و تشکر


  10. #6

    حكمت آيات متشابه در قرآن




    پاسخ مبتنى بر مقدماتى است:
    1. راه تفهيم و تفاهم در ميان ما انسان ها به كارگيرى الفاظ است. خداوند حكيم نيز پيام خود را از همين طريق با استفاده از پيامبرى از سنخ خودمان و با الفاظ خودمان به ما مى رساند.
    2. ترديدى نيست كه الفاظ محدود بوده، ولى مفاهيم و معانى حقايق عالم هستى نامحدودند، و انسان ها در درك مفاهيم متنوع و متفاوتند; يعنى در مواردى، ممكن است دو نفر از يك لفظ، دو معنا را بفهمند و هر چه تلاش و دقت شود تا لفظ به گونه اى آورده شود كه همه از آن مفهوم واحدى بفهمند، باز هم تا حدودى نمى توان جلوِ آن را گرفت و اين اختصاص به كتاب خدا ندارد; بلكه در گفتار عادى بشر، شعرِ شاعران و... نيز چنين است; براى نمونه مى توان به شعر حافظ اشاره كرد كه در مفاهيم آن ميان ادبا و شعرا اختلافات فراوانى وجود دارد.
    3. قرآن كريم، حامل معارفى والا و نامحدود است; لكن براى تفهيم به ما انسان ها در قالب الفاظ تنزل يافته و به ما عرضه شده است.
    4. چون الفاظ، از گنجايش حقايق و معارف قاصرند، آيات متشابه پيدا شده است; آياتى كه يك لفظ با معانى و احتمالات بسيارى داشته; مثل تعبير نور براى خداوند كه نامحدود و كمال مطلق است و تعبيرى را مى طلبد كه در عين گويايى، مشكل ترديد و شبهه انگيزى را نداشته باشد; ناگزير براى تقريب به ذهن شنونده از اين تعبير كه نوعى تشبيه معقول به محسوس است استفاده مى كند.
    چون سر و كار تو با كودك فتاد *** پس زبان كودكى بايد گشاد
    با تعابيرى مثل «دست خدا بالاى همه دست هاست» (فتح، 10 و انعام، 61) در بيان قدرت مطلق خداوند ممكن است توهّم جسمانيت خداوند بشود; اما با مراجعه به آيات محكم، مانند (شورى، 11) (كه تشبيه و مماثلت خدا را از مخلوق نفى مى كند) اين مشكل حل مى شود; لذا در قرآن دو گونه آيه وجود دارد: محكم و متشابه(آل عمران،7)
    وجود آيات متشابه نيز به عللى كه اجمالاً اشاره شد، ضرورى است; اما وقتى به آنها برخورد مى كنيم، نبايد آنها را به تنهايى معنا كنيم; بلكه بايد به محكمات ارجاع بدهيم; بنابراين، روش هاى جلوگيرى از تحريف معنوى در نصوص دينى بيان شده است. يكى از آن روش ها همين ارجاع متشابهات به محكمات است.
    حال، اگر كسى از اين روش پيروى نكند، ممكن است دچار مشكل شود و در مورد دو آيه برايش تناقض يا تنافى پيش آيد كه دليل آن متشابه بودن آيات است و آيات متشابه، به تنهايى معنا نمى شوند; بلكه به محكمات ارجاع داده مى شوند; بنابراين كسى كه تنها به متشابهات اكتفا كند و منحرف شود، اشكال از خود اوست كه راه صحيح را طى نكرده است، و برداشت او، هيچ ضررى به حجيت قرآن نمى زند.
    فيلسوف بزرگ، ابن رشد اندلسى (م. 595 ق.) در پاسخ به علت وجود متشابهات مى گويد: «مردم در برخورد با تعاليم عالى شريعت سه دسته اند:
    1. كسانى كه از حكمت متعاليه برخوردار بوده، صاحب فكر و انديشه اند و در برخورد با حوادث، استوار و با متانت رفتار مى كنند.
    2. عامه مردم كه نوعاً با علم و دانش سر و كار ندارند; امّا طبعى سليم، نيتى پاك و دلى تابناك دارند.
    3. گروهى كه نه از طبقه علماى راستين به شمار مى روند و نه خود را از جمهور مردم به حساب مى آورند; بلكه خود را از سطح همگانى، برتر و در رديف دانشمندان مى دانند; در صورتى كه صلاحيت عرض اندام در آن عرصه والا را ندارند.
    تشابه، تنها درباره دسته سوم است، زيرا دانشمندان در سايه دانش سرشار خود و با انديشه و متانت شايسته خويش كه در راه رسيدن به حقايق مبذول مى دارند و طبقه جمهور، با ذهن صاف و ساده خود كه به ظاهر الفاظ و تعابير بسنده مى كنند، هيچ گاه شبهه اى در تعاليم شريعت احساس نمى كنند.
    تعاليم شريعت، هم چون غذاى سالم و پاكيزه براى بدن هاى سالم و طبع هاى ناآلوده، نافع و مفيد است; ولى براى برخى بيمار دلان زيان آفرين است; چنان كه خداوند فرموده: (وَ مَا يُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَـسِقِين) و خداوند تنها فاسقان را گمراه مى كند. در سايه تعاليم الهى گمراه نمى شوند، جز كسانى كه از مرز طبيعى مردمى بيرون زده اند. اين حالت، براى عده اى از مردم صرفاً در برخى از آيات ذكر شده است; در آياتى كه از عالم ماوراى حسّ سخن گفته، كه در عالم شهود، همانندى ندارد; لذا براى تقريب به اذهان، از نزديك ترين چيزى كه بتواند شاهد و مثالى باشد تا واقع را ارائه دهد، استفاده كرده است.
    همين امر، سبب گرديده تا برخى به ظاهر مثال توجه كرده، تصور كنند آن چه در تعبير آمده عين واقع است; لذا خداوند فرموده: (فَأَمَّا الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَـبَهَ مِنْهُ ابْتِغَآءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِ) امّا آنان كه در قلوب شان انحراف است، براى فتنه جويى و طلب تأويل آن ]به دل خواه خود[ از متشابه آن پيروى مى كنند.
    ابن رشد مى گويد: «اينان، همان ارباب جَدَل و صاحبان مكتب هاى كلامى مى باشند.... شريعت در تعاليم و برنامه هاى خويش، روشى در پيش گرفته تا علاوه بر طبقه جمهور، دانشمندان نيز پذيرا باشند. از اين رو قرآن، الفاظ و عبارت هايى به كار برده كه براى هر دو گروه، قابل درك باشد. عامه مردم به ظاهر مثال و تشبيه بسنده كرده، گمان مى برند مورد مثال، چيزى همانند آن و نزديك به آن مى باشد و به همين اندازه قناعت كرده ، پيش تر نمى روند و دانشمندان نيز حقيقتى را كه در تشبيه و مثال نهفته، دريافت مى كنند.»




موضوعات مشابه

  1. ܓ✿ خداوند چهار چیز را در چهار چیز مخفی کرده است
    توسط مهدی یار در تالار روایات موضوعی
    پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 1391/07/10, 09:23 بعد از ظهر
  2. لبخندهای پشت خاکریز
    توسط مقیاسی در تالار فرهنگ جبهه
    پاسخ: 16
    آخرين نوشته: 1391/07/07, 02:32 بعد از ظهر
  3. از چهار چیز بپرهیز....
    توسط فرنیا در تالار فردی
    پاسخ: 2
    آخرين نوشته: 1391/05/07, 07:37 بعد از ظهر
  4. خواص شگفت‌انگیز صلوات
    توسط فرنیا در تالار دانستنی ها
    پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 1391/04/10, 01:48 قبل از ظهر
  5. پاسخ: 2
    آخرين نوشته: 1391/02/28, 05:57 بعد از ظهر

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •