هدف كلّي از خلقت و آفرينش
در خلقت و آفرينش، دو هدف كلي مي‏توان تصور نمود:
نخست: هدف متوسط
با مراجعه به آيات قرآن و روايات اهل بيت(ع) روشن مي‏شود كه هدف متوسط، خلقت براي عبادت و بندگي خداست؛ اين مطلب در همه پديده‏هاي عالم ساري و جاري است. خداوند درباره همه اشياء مادّي عالم مي‏فرمايد: [وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ] [الإسراء:44] ؛ همه موجودات تسبيح خدا مي‏گويند، امّا شما تسبيح آن‏ها را نمي‏فهميد.» و درباره انسان و جنّ نيز مي‏فرمايد: [وَمَا خَلَقْتُ الجِنَّ وَالإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ] [الذاريات:56] ؛ آفرينش انسان و جنّ براي بندگي است.» بنابراين از ديدگاه وحي، همه هستي تسبيح‌گوي ذات او هستند و مشغول عبادت، و عبادت هم هدف متوسّط خلقت است.
پرسشي كه ممكن است در ذهن انسان مطرح شود اين است كه مگر خداوند نيازمند پرستش بندگان است؟!
در پاسخ مي‏گوييم: هدف از فعل، در خداوند متعال و انسان‏ها متفاوت است.
هدف در افعال انسان عبارت است از: فايده‏اي كه هنگام فعل، انسان در نظر مي‏گيرد و براي رسيدن به آن تلاش مي‏كند. يعني هدف انسان از فعاليت‏هايش رفع كمبودها و نيازمندي‏هاي خودش مي‏باشد.
امّا هدف از فعل خداوند براي تأمين نيازمندي‏ها و رفع نواقص خود نيست؛ زيرا خداي متعال به چيزي نياز ندارد تا براي تأمين آن كاري انجام دهد. او كمال مطلق است و هر كس هر چه دارد و هر بهره‏اي كه از هستي داشته باشد، از او گرفته است و در ذات خود فاقد چيزي نيست تا با انجام دادن كاري كامل شود؛ بلكه هدف از افعال خداوند، تناسب با ذات الهي داشتن يا رفع نياز بندگان است.
عبادت هم جزو اهداف آفرينش است و از اهداف متوسّط براي رسيدن به كمال نهايي و غايي مي‏باشد و فايده عبادت، تنها نصيب بنده مي‏شود و او را پرورش داده، از نقص به كمال مي‏برد و در عبادتِ بنده هيچ فايده‏اي براي خداوند متصوّر نيست.
مولاي متّقيان علي(ع) مي‏فرمايد: «بي‌گمان، خداي سبحان دنيا را مقدّمه‏اي براي زندگي پس از آن قرار داده است و آن را براي مردم ميدان آزموني شمرده است تا هر آن كه را نيكوكارتر است، باز شناسد. اين است كه ما براي دنيا آفريده نشده‏ايم و مأموريّت‌مان تلاش در جهت آن نيست، بلكه براي آزمايش در دنيا نهاده شده‏ايم.»
دوم: هدف غايي و عالي
امّا هدف عالي و غايي، وصول به مبدأ نور هستي است. يعني منتهي اليه سير مخلوقات، اوست: [وَأَنَّ إِلَي رَبِّكَ المُنْتَهَي] [النَّجم:42] ؛ انتهاي سير انسان به سوي پروردگار است. [إِنَّ إِلَي رَبِّكَ الرُّجْعَي] [العلق:8] ؛ برگشت به سوي خدايت است. [إِنَّا للهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ] [البقرة:156] ؛ كه همگي اين آيات، غايت سير را روشن مي‏كنند. پس روشن شد كه هدف غايي خلقت، به كمال رسيدن همه موجودات و رسيدن انسان به مقام قرب الهي است. از ويژگي‏هاي هدف نهايي اين است كه هر چه باشد، علّة العلل است و معلول هيچ علّت ديگري نمي‌تواند باشد.
وقتي گفته مي‏شود: هدف از آفرينش انسان براي تكامل و دريافت رحمت خداست، يعني هدف نهايي ما رسيدن به قرب به پروردگار است و قرب و دريافتِ رحمت، ذاتاً ارزشمند است و ماوراي آن خوبي ديگري متصوّر نيست.

منبع: تاريخ انبياء/ نوشته محمدمهدي سازندگي