تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 10 , از مجموع 14
  1. #1

    ◕◕◕◕◕◕◕◕ قرآن در بينش امام رضا(ع)




    قرآن در بينش امام رضا(ع)

    مقدمه

    قرآن کريم در انديشه، گفتار و کردار اهل‌بيت، تجسّم و عينيت تمام يافته است و سيره ی کريمانه و سخن حکيمانه ی آنان، مستقيم يا غير مستقيم، روشنگر کتاب الهي در ابعاد گوناگون آن است؛ از اين رو يکي از رسالت‌هاي مهم امامان معصوم تبليغ دين، بيان احکام و تفسير قرآن بوده است. ميراث قرآني و تفسيري باقي مانده و ارزشمند از وجود مبارک امام رضا عليه السلام از نمونه‌هاي اعلي و عظيم ذخاير قرآني تفسير معصومان است و از آن جا که لطف و حکمت خداوند متعال همواره اقتضا کرده انسان را در پهنه ی طبيعت، بي‌راه و راهبر، رها نکند، ميراث قرآني را در ميان خاندان نبوت، دست به دست نموده تا به هشتمين اختر تابناک آسمان امامت و ولايت حضرت امام علي بن موسي الرضا عليه السلام رسيد و آن امام همام، وارث کتاب الهي و مفسّر راستين قرآن شد و اکنون دوازدهمين حجت، امام عصرعليه السلام ميراث‌دار آن است. به فرموده ی امام صادق عليه السلام پيوسته خداوند از ميان ما خاندان، کسي را بر مي‌گزيند که کتاب او را از آغاز تا به انجامش مي‌آموزد.[1]

    در اين مقاله با نگرشي به سيره ی قرآني و تفسيري امام رضا عليه السلام، به ذکر بياناتي که ايشان به طور مستقيم در باب قرآن کريم و تفسير و فهم آن فرموده‌اند، مي‌پردازيم.

       

    1-
    . ر.ک: البرهان في تفسير القرآن، سيدهاشم بحراني، ج 1، ص 19.

    منبع: از سایت

    آخرین موضوعات ارسالی این تالار:


  2. صلوات و تشکر


  3. #2



    بخش عمده‌اي از گفتار و سيرة حضرت رضا عليه السلام به شکل مستقيم يا غير مستقيم به شرح، تبيين و عينيت بخشيدن کتاب خدا اختصاص دارد؛ بنابراين، مي‌توان در ديدي فراتر به گزارش، شرح و تفسير قرآن در بيانات امام رضا عليه السلام پرداخت.

    آنچه از ايشان در ابواب مختلف فقه ياد شده، به گونه‌اي تبيين و تفصيل ايات الاحکام و اوامر و نواهي الهي است يا آنچه دربارة توحيد، نبوت، امامت، معاد، ايمان و کفر و ديگر مسائل اعتقادي به جاي مانده است، شرح و بسط معارف اعتقادي قرآن است. اندرزها، آداب و اخلاق کريمانة امام رضا عليه السلام نيز توضيح ايه‌هاي اخلاقي قرآن مي‌باشد.

    الف) بيان منزلت و فضيلت قرآن

    قرآن، توصيف گري گوياست و در ايه‌هاي فراواني به بيان منزلت رفيع و شأن والاي خويش پرداخته است تا براي کسي در روي گرداني از قرآن حجّتي باقي نماند و آن کسي که به قرآن رو مي‌آورد با معرفت و بينش در وادي آن گام نهد. اهل‌بيت، نيز که عارف به حقيقت قرآن هستند، هم پاي آن، اين منزلت و فضيلت را به خوبي تبيين کرده‌اند.

    اينک نمونه‌اي از فرازهاي گفتار امام رضا عليه السلامدر اين خصوص ذکر مي‌گردد:

    الف) ريان بن صلت از حضرت رضا عليه السلام پرسيد: نظر شما دربارة قرآن چيست؟ امام فرمود:

    کلام الله لاتتجاوزه و لا تطلبوا الهدي في غيره فتضلّوا؛ قرآن کلام خداست، از آنچه او گفته است، فراتر نرويد و هدايت را در غير او نجوييد که گمراه مي‌شويد.(2)

    ادامه دارد...

       
    2- ر.ک: بحارالانوار، چاپ بيروت، مؤسسه الوفاء، چاپ سوم، سال 1403 ق.، ج 92، ص 12 – 1



  4. صلوات و تشکر


  5. #3



    اينک نمونه‌اي از فرازهاي گفتار امام رضا عليه السلام در اين خصوص ذکر مي‌گردد:

    الف) ريان بن صلت از حضرت رضا عليه السلام پرسيد: نظر شما دربارة قرآن چيست؟ امام فرمود
    :
    کلام الله لاتتجاوزه و لا تطلبوا الهدي في غيره فتضلّوا؛ قرآن کلام خداست، از آنچه او گفته است، فراتر نرويد و هدايت را در غير او نجوييد که گمراه مي‌شويد.(1)

    ب) محمد بن موسي رازي از پدرش روايت کرده که يکي از روزها در محضر حضرت رضا عليه السلام، سخن از قرآن به ميان آمد. امام فرمود: «قرآن ريسمان محکم، دستاويز استوار و آيين برتر خدا در ميان بندگان است. به سوي بهشت راهبري مي‌کند و از دوزخ رهايي مي‌بخشد. در اثر گذشت زمان، کهنه نشده و با تکرار بر زبان‌ها از ارزش و اثر بخشي آن کاسته نمي‌شود؛ زيرا خداوند، آن را براي زمان خاصّي قرار نداده است، بلکه حجت و برهان براي همة انسان‌ها در سراسر زندگيشان است و نه از پيش رو و نه از پس، باطل به آن وارد نخواهد شد. فرود آمده‌اي از سوي خداوند حکيم و ستوده است.»(2)

    ج) در حديث امامت که از آن حضرت صادر شده نيز آمده است که ايشان مي‌فرمايد: «خداوند زماني پيامبرش را به سوي خود فراخواند که دين او را کامل و بر او، قرآن را نازل کرد، کتابي که روشنگر همه چيز است و حلال و حرام و حدود و احکام و هر آنچه مردم بدان نيازمندند، در آن به طور کامل بيان شده است.»(3)


       
    1- ر.ک: بحارالانوار، چاپ بيروت، مؤسسه الوفاء، چاپ سوم، سال 1403 ق.، ج 92، ص 12 – 1.
    2- مسند الامام الرضا، ج 1، ص 307.
    3- عيون اخبارالرضا، ج 2، ص 130.



    ویرایش توسط هندیانی : 1390/07/12 در ساعت 07:18 بعد از ظهر

  6. #4




    ب) تبيين علوم قرآن

    در بحث‌هاي قرآني، گاهي خود قرآن کريم، موضوع و محور بحث قرار مي‌گيرد و گاهي به بررسي و مطالعة جنبه‌هاي مختلف آن پرداخته مي‌شود. در اصطلاح به اين بخش از مباحث قرآني مثل نزول قرآن، اسباب نزول، قرائات، محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ، مباحث ادبي قرآن؛ اعجاز و... را در بر مي‌گيرد، علوم قرآن اطلاق مي‌شود.(1)

    در آثار به جاي مانده از حضرت رضا عليه السلام، نمونه‌هايي وجود دارد که در ذيل علوم قرآن جاي مي‌گيرد که ما به بيان آن‌ها مي‌پردازيم:

    ترتيب نزول

    حضرت امام رضا عليه السلام فرمود: از پدرم شنيدم که از پدرش حکايت مي‌کرد نخستين سوره‌اي که نازل شد "بسم الله الرحمن الرحيم، اقرأ باسم ربّک" و آخرين سوره‌اي که نازل شد. " اذا جاء نصرالله والفتح" بود.(2)

    بحث نخستين و آخرين بخش‌هاي نازل شدة قرآن، از جمله مباحث علوم قرآن است که امروزه در ذيل «تاريخ» يا «علوم قرآن» از آن ياد مي‌شود.(3)


       


    1- مسند الامام الرضا، ج 1، ص 96.
    2- فصلنامه پژوهش‌هاي قرآني، ش 1عليه السلام – 18، ص 301 – 300.
    3- عيون اخبارالرضا، ج 2، ص 6
    .
    ویرایش توسط هندیانی : 1390/07/12 در ساعت 07:27 بعد از ظهر

  7. #5




    نظم و اعجاز قرآن

    در فرازي از حديثي که محمد بن موسي رازي از پدرش در مورد منزلت و فضيلت قرآن از حضرت امام رضا عليه السلام ذکر نموده و ما نيز در بحث فضيلت قرآن در بينش آن حضرت، اين روايت را آورديم، چنين مي‌گويد:

    «ذکرالرضا عليه السلام في منزلة قرآن فعظّم الحجّة فيه والاية والمعجزة في نظمه»؛ او گرچه سخن امام رضا عليه السلام دلايل اعجاز و نظم قرآن را ذکر نمي‌کند، ولي اين عبارت وي دلالت دارد که آن حضرت، اين مسأله را بسيار با اهميت دانسته و از آن به عظمت ياد کرده است.
    (1)

    شأن نزول

    از امام رضا عليه السلام روايت‌هايي در شأن نزول برخي آيات و سُوَر وارد شده است که به ذکر دو مورد بسنده مي‌کنيم.


    1. آن حضرت از پدرانش نقل مي‌کند که آيه ی "الّذين ينفقون اموالهم بالليل والنّهار سرّاً و علانية"
    (2)؛ درباره ی حضرت علي عليه السلام نازل شده است.(3)

    2. حضرت امام رضا عليه السلام در تفسير سوره ی " واليل اذا يغشي" مي‌فرمايند: اين سوره درباره ی ابودحداح است که درخت خرماي شخصي بخيل را که در خانه ی مرد انصاري بود و موجب اذيت او مي‌شد، در عوض خانه‌اش خريد و به آن مرد واگذار کرد.
    (4)


       

    1- جهت مطالعه تفصيلي اين بحث ر.ک: اسباب النزول واحدي نيشابوري، ص 8 – 6؛ التمهيد في علوم القرآن، محمدهادي معرفت، ج 1، ص 130 – 126 و الاتقان في علوم القرآن، جلال الدين سيوطي، ج 1، ص 113 – 106 و 119 – 114.
    2- . ر.ک: فصلنامه تخصصي الهيات و حقوق (دانشگاه علوم اسلامي رضوي) ، ش 14، ص 1عليه السلام 1.
    3- بقره / 2عليه السلام 4.
    4- مسند الامام الرضا، ج 1، ص 323
    ویرایش توسط هندیانی : 1390/07/12 در ساعت 07:40 بعد از ظهر

  8. #6




    محکم و متشابه

    علي بن ابراهيم قمي روايت مي‌کند که حضرت ثامن الحجج عليه السلام فرمود: هرکس متشابه قرآن را به محکمش بازگرداند، به راه راست راهبري مي‌شود. سپس فرمود: در اخبار ما نيز متشابهاتي همانند متشابهات قرآن و محکماتي همانند محکمات آن وجود دارد، پس متشابهات آن را به محکماتش ارجاع دهيد و از متشابه آن بدون در نظر گرفتن محکم، پيروي نکنيد که گمراه مي‌شويد.(1)




    ج) تفسير آيات قرآني



    سيره و روايات تفسيري باقيمانده از عالم آل محمد گنجينه ی بسيار ارزشمند و دست مايه بسيار مهم براي مفسران و علاقه‌مندان به تفسير قرآن به شمار مي‌رود. ما به اختصار نمونه‌هايي را ذکر مي‌نماييم:

    1. امام هشتم در تفسير ايه شريفه "الذي جعل لکم الارض فراشاً والسّماء بناءً"(2) فرموده است:

    «يعني زمين را با طبايع و ابدان شما سازگار و موافق قرار داد و آن را گرم و سوزان نساخت تا شما را بسوزاند، و بسيار سرد قرار نداد تا شما را منجمد گرداند، هواي آن را زياد خوشبو نکرد تا سرهاي شما به درد ايد، و زياد بد بو نساخت تا شما را هلاک کند، آن را مانند آب نرم روان قرار نداد، تا در آن غرق شويد، و زياد سخت وصلب نيافريد تا نتوانيد خانه و ابنيه و قبرهاي مردگان در آن بسازيد، بلکه خداوند متعال بخشي از آن را به اندازه‌اي که از آن سود بريد، و آرامش يابيد و بدن ها و خانه‌هايتان بر آن قرار گيرد، سفت و سخت آفريد." والسّماء بناءً " ؛ يعني بر بالاي سر شما آسمان را سقفي محفوظ بنا کرد، و خورشيد و ماه و ستارگان(3) آسمان را براي مصلحت و منفعت شما، به چرخش و گردش در آورد.
    "



       
    1. ، ج 1، ص 383. مسند الامام الرضا

    2. همان، ج 1، ص 308.

    3. بقره / 22.


    ویرایش توسط هندیانی : 1390/07/14 در ساعت 10:03 بعد از ظهر

  9. #7



    حضرت امام رضا عليه السلام در مورد معناي «ختم الله علي قلوبهم» فرمودند: ختم به معناي طبع است که به عنوان عقوبت عصيان و کفر کافران بر قلب‌هاي آنان زده مي‌شود. چنان که مي‌فرمايد: «بلکه خداوند متعال بر قلوب آنان مهر زده است به سبب کفر آنان، پس ايمان نمي آورند مگر اندکي.»(1)

    3. امام هشتم عليه السلام در پاسخ سؤال ابن فضال در مورد آيه شريف " کلا انّهم عن ربّهم يومئذٍ لمحجوبون" فرمودند: خداوند متعال هرگز وابسته به مکاني نشده و در محلّي حلول نمي‌کند که موجب محجوب بودن بندگان از او باشد، ولکن در اثر معاصي از اجر و ثواب پروردگارشان محجوب مي‌شوند.(1:2
    عليه السلام)

    4. حضرت امام رضا عليه السلام در معناي " ترکهم في ظلمات" در ايه شريفة 1عليه السلام از سوره بقره فرموده‌اند: «خداوند متعال چنين نيست که بدون جهت کسي را ترک و از او اعراض کند، ولي چون ديد که آنان (کفّار) از کفر و گمراهي و انحراف و طغيان خود دست نمي‌کشند، نظر لطف و معاونت هدايت را از آنان قطع مي‌کند و آنان را به خود و به اختيار خود وا مي‌گذارد.(3)

    5. ابن فضال: «وسألته (الرضا عليه السلام) عن قوله الله عزّوجلّ: "و مکروا و مکرالله"(4) و "يخادعون الله و هو خادعهم"(5) فقال: انّ الله تعالي لايمکرو لا يخادع، و لکنّه تعالي: يجازيهم جزاء المکرو الخديعة، تعالي الله عمّا يقول الظالمون علوّاً کبيراً»
    ابن فضال گويد از امام رضا عليه السلام در مورد معناي مکر و خدعه پروردگار پرسيدم: آن حضرت در پاسخ فرمودند: پروردگار به کسي مکر و خدعه نمي‌کند. معناي مکر و خدعه پروردگار آن است که وقتي مردم مکر و خدعه در مقابل برنامه‌هاي الهي کنند خداوند مطابق اعمال آنها، آنان را مجازات مي‌کند.(6)




       
    1. ر.ک: سيره امام رضا، ص 267.

    2. عيون اخبار الرضا، ج 1، ص 16.

    3. همان،باب 11، حديث 19.

    4. همان، حديث 16.

    5. آل عمران / 54.

    6. نساء / 142.


    ویرایش توسط هندیانی : 1390/07/14 در ساعت 10:13 بعد از ظهر

  10. #8




    ارائه معناي واژگان

    از ديگر روش‌ها و معيارهاي تفسيري امام رضا عليه السلام در تبيين پيام‌ها و نکات آيات شريفه قرآني، آوردن جمله‌ها و عباراتي در ذيل آيه‌ها جهت معنا نمودن واژگان و اصطلاحات قرآني و بيان مقصود خداوند متعال و رفع ابهام‌هاي مردم در زمينة فهم قرآن مي‌باشد.

    حضرت رضا عليه السلام از امام صادق عليه السلام نقل مي‌کند آن حضرت درباره ی " اهدنا الصراط المستقيم" فرمود: أرشدنا الي الطريق المستقيم؛ يعني ما را به راه راست رهنمون باش تا پايبند و ملازم طريقي باشيم که به حجّت تو منتهي مي‌شود. و به دين تو مي‌رسد و ما را از پيروي هوا و اخذ به راي خود که منجر به هلاکت و تباهي مي‌شود باز مي‌دارد.(1)

    امام رضا عليه السلام در بيان مذکور ضمن تبديل آية قرآن به معادل لغوي آن، تبيين مي‌کنند که صراط مستقيم راهي است که در مسير حجت خدا باشد و هوا جويي و خود راي در دين، گمراهي و تباهي است.

    امام علي بن موسي الرضا عليه السلام درباره ی "فاصفح الصفح الجميل" (2) فرمودند: «صفح جميل، گذشتي است که در او مؤاخذه و عقاب نباشد.»(3)
    درباره ی"خذوا زينتکم عند کلّ مسجد"(4) نيز از امام رضا عليه السلام روايت شده که فرمود: زينت يعني لباس؛ بنابراين، معناي ايه اين مي‌شود که هنگام نماز و حضور در مساجد، لباس‌هاي نيکو و زينتي خود را بپوشيد.(5)


       


    1. عيون اخبار الرضا، باب 11، حديث 19.
    2. مسند الامام الرضا، ج 1، ص 314.

    3. حجر / 85.
    4. معاني الاخبار، شيخ صدوق، ص 3عليه السلام 3.

    5 اعراف / 31.

    ویرایش توسط هندیانی : 1390/07/14 در ساعت 10:23 بعد از ظهر

  11. #9




    از حضرت امام رضا عليه السلام درباره ی "و ما يؤمن أکثرهم بالله الاّ و هم مشرکون" (2عليه السلام ) پرسيده شد. فرمود: «شرکي است که به حدّ کفر نمي‌رسد.»(1) در اين آيه کريمه آمده: "بيشتر آنان به خدا ايمان نمي‌آورند مگر آنکه براي او شريک مي‌گيرند.» اين سؤال پيش مي‌آيد که چگونه در حالي که مشرک‌اند، ايمان دارند. پاسخ امام رضا عليه السلام مي‌فهماند که مقصود از شرک مذکور در اين آيه، شرکي است که با ايمان قابل جمع است و به حد کفر نمي‌رسد.

    از ديگر معيارهاي تفسيري امام رضا عليه السلام، تعيين مصداق و تطبيق آيه است، بدين صورت که مفهوم کلي آيه اخذ و بر مصاديق جديد انطباق داده مي‌شود و راه کارهاي زندگي در گستره‌هاي مختلف فردي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي از قرآن برداشت مي‌شود و براي واژه يا عبارتي مصاديق بسيار کلامي و يا فردي تعيين مي‌نمايد. حال، نمونه‌هاي از کلام امام رضا عليه السلام در اين زمينه عرضه مي‌گردد که در آن به بيان مصداق و تطبيق آيه پرداخته‌اند.





       
    1. يوسف / 106.





  12. #10




    1. امام علي بن موسي الرضا عليه السلام در آيه "ان تجتنبو کبائر ما تنهون عنه" (1)، براي کبائر اين مصاديق را بر مي‌شمرند: «پرستش بت‌ها، مي خوردن، قتل، نافرماني پدر و مادر، تهمت ناروا زدن، فرار از جنگ و خوردن مال يتيم.»(2)

    2. در ذيل آيه ی"شهدالله أنّه لا اله الاّ هو والملائکة و أولوا العلم قائماً بالقسط" (3) امام هشتم عليه السلام فرمود: «هو الامام». يعني مقصود و مصداق اعلي و اکمل " اولوالعلم" امام معصوم عليه السلام است؛ زيرا دانش آنان برگرفته از دانش خدا و رسول اوست و آنان به سر چشمه ی علم و معرفت، دسترسي دارند و ديگران از فيض وجودشان به معرفت صحيح و کامل دست مي‌يابند.(4)

    3. امام رضا عليه السلام فرمود: «زماني که به شما سختي‌اي برسد، به واسطه ی ما از خداوند کمک بخواهيد و اين همان فرموده ی اوست: "و لله الاسماء الحسني فادعوه بها" (5) حضرت در ادامه فرمودند به خدا سوگند! ماييم اسماي حسناي الهي که هيچ کس جز به شناخت ما پذيرفته نمي‌شود. (6)

    4. وشّاء مي‌گويد: از حضرت رضا عليه السلام درباره ی "و علامات و بالنجم هم يهتدون" (7) پرسيدم. فرمود: آن نشانه‌ها ماييم و نجم، رسول الله(ص)است.(8)





       

       


    1. نساء / 31.
    2. تفسيرعياشي،ج 1،ص 238.
    3. آلعمران / 18.
    4. تفسيرعياشي،ج 1،ص 166.
    5. اعراف / 180.
    6. تفسيرعياشي،ج 2،ص 42.
    7. نحل / 16.
    8. اصول کافي، ج 1، ص 219








صفحه 1 از 2 12 آخرینآخرین

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •