تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 9 , از مجموع 9
  1. #1

    مصحف امام علی علیه السلام




    در روایات فراوانی آمده است که پیامبر صلی الله علیه و آله در ایّام حیات خویش، پیوسته در ساعاتی از شبانه روز، آیات نازل شده و تأویل آن را به علی علیه السلام می آموخت.

    ابوالفتاح نقل می کند که امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند تنزیل و تأویل را به پیامبرش آموخت و فرستاده خدا صلی الله علیه و آله آن را به علی علیه السلام یاد داد.(1)

    اصبغ بن نباته می گوید: وقتی علی علیه السلام برمسند خلافت نشست و مردم با او بیعت کردند، فرمود: به خدا! من از هر مدّعی دانشی، به قرآن و تأویلش داناترم... سوگند به آن که دانه را شکافت و جاندار را پدیدآورد! اگر از هر آیه ای بپرسید، به شما گزارش کنم که چه زمانی نازل شد و در باره چه چیزی نزول یافت و به شما ناسخ و منسوخ، خاص و عام، محکم و متشابه و مکّی و مدنی بودن آن را خبردهم.(2)

    نیز حضرت علی علیه السلام فرمود: من ناسخ ومنسوخ، محکم و متشابه، فصل و وصل وحروف و معانی قرآن را نیز می دانم. به خدا! هیچ حرفی برمحمد صلی الله علیه و آله نازل نشد مگر آن که من می دانم که درباره چه کسی ودر چه روزی و چه جایی نزول یافت. به خدا! «انّ هذا لفی الصحف الاولی * صحف ابراهیم و موسی»؛(3) پیش من است. من آن ها را از فرستاده خدا صلی الله علیه و آله به ارث برده ام.(4)

    نیز فرمود: آنچه را غایب بودم، (پیامبراکرم صلی الله علیه و آله ) حفظ می کرد و زمانی که بر او وارد می شدم، به من می فرمود: ای علی! پس از تو، خدا فلان آیه را نازل کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله آن آیه را برای من می خواند و تأویلش را نیز به من می آموخت.(5)

    عبداللّه بن حسن بن حسن بن علی علیهماالسلام از پدرش، از جدش چنین نقل می کند: پیامبر صلی الله علیه و آله هرگاه در روز بر او وحی نازل می شد، آن روز به شب نمی رسید مگر آن که آن را به علی علیه السلام گزارش می کرد و هرگاه در شب بر او نازل می شد، آن شب به روز نمی رسید مگر آن که آن را به علی علیه السلام خبر می داد.(6)

  2. #2

    مصحف امام علی علیه السلام




    اوّلین جمع کننده قرآن

    ابن ابی الحدید معتزلی می گوید: همه اتّفاق دارند که علی علیه السلام قرآن را در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله حفظ می کرد و غیر از او کسی قرآن را حفظ نمی کرد و او اوّل کسی است که قرآن را جمع آوری کرد.(7)

    بیش تر محقّقان و تاریخ نویسان برآنند که جمع و ترتیب سوره ها بعد از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله به دست امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام ، سپس زید بن ثابت و دیگر صحابه بزرگوار انجام گرفت.(8)

    ابن فارس از عبد خیرنقل می کند که پس از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله ، علی علیه السلام نخستین کسی بود که قرآن را گرد آورد.(9)

    بنابرنظر علمای شیعه و اهل سنت ، حضرت علی علیه السلام آغازگر تدوین قرآن ـ بنابر وصیّت پیغمبراکرم صلی الله علیه و آله ـ پس از رحلت آن حضرت بود. علمای اهل سنت نام چهار نفر را به عنوان نخستین جامع و مدوّن قرآن نام می برند که حضرت علی علیه السلام در رأس آن ها قرار دارد. این چهار نفر عبارتند از: علی علیه السلام ، ابوبکر، عمر و سالم مولی حذیفه.(10)
    حضرت علی علیه السلام می فرماید: «لمّا قبض رسول اللّه صلی الله علیه و آله اقسمت الاّ اضع ردائی عن ظهری حتی اجمع مابین اللّوحین فما وضعت ردائی حتّی جمعت القرآن»(11)
    وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله رحلت کرد، قسم یاد کردم که ردا بردوش نگیرم تا وقتی که قرآن را جمع آوری کنم و ردا برنگرفتم تا قرآن را جمع آوری نمودم.
    ابن ابی الحدید می نویسد: «لمّا قبض النّبی صلی الله علیه و آله جلس علیّ فالّفه کما انزل اللّه و کان به عالماً»(12)
    وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله رحلت نمود، علی علیه السلام قرآن را آن گونه که نازل شده بود، تنظیم نمود و به نزول آن آگاه و دانا بود.
    سلیم بن قیس از سلمان نقل می کند، علی علیه السلام پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله ملازم خانه شد و قرآن را تألیف نمود و از خانه بیرون نیامد تا این که قرآن را از ورقه های کاغذ، چوب ها، چرم ها و قطعات دیگر، در یک جا جمع کرد و در پارچه ای گذاشت و مهر نمود. ابن شهرآشوب می نویسد: پیغمبراسلام صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: یاعلی! این کتاب خداست، با خودبردار. پس علی علیه السلام آن را در پارچه ای نهاد و به منزل برد و پس از رحلت پیغمبر صلی الله علیه و آله آن را بر طبق نزول تألیف نمود و به آن آگاه و عالم بود.(13)
    محمدبن سیرین گوید: چون آغاز خلافت ابوبکر شد، علی بن ابی طالب علیه السلام در خانه خود نشست. به ابوبکر گفتند که او از بیعت با تو کراهت دارد. این بود که ابوبکر او را ملاقات کرد و گفت: آیا از بیعت با من کراهت داری؟
    علی علیه السلام گفت: با خود پیمان بسته ام که جز روز جمعه ردا به دوش نگیرم، تا کتاب خدا را در مصحفی گردآورم. پس آن را انجام داد.(14)
    ابن ندیم می نویسد: زمان وفات پیامبر صلی الله علیه و آله ، حضرت علی علیه السلام احساس کرد مردم فال های بدی می زنند.* از این رو قسم یاد کرد که عبا به دوش نگیرد تا قرآن را جمع کند. پس سه روز در خانه نشست تا قرآن را جمع آوری کرد و آن اوّلین مصحفی بود که همه قرآن در آن جمع شده بود.(15)

    گرچه «ابن حجر» خبر جمع آوری حضرت علی علیه السلام را ضعیف می شمارد و می گوید: برفرض صحت؛ مراد از جمع، حفظ تمام آن بوده است. و مستشرقین هم دل به این سخن داده اند اما باید گفت: نه تنها علی علیه السلام نخستین گردآورنده قرآن نزد شیعیان است، بلکه اهل تسنن نیز روایات فراوانی دراین باره ذکر کرده اند.(16) توجیه این که علی علیه السلام قرآن را در سینه خود جمع کرده بود، باروایاتی که با صراحت می گویند: تمام قرآن در کتابی جمع آوری گردید، سازگاری ندارد.(17)

    به گفته سیدحسن صدر، روایاتی که از اهل بیت علیهم السلام نقل شده که علی علیه السلام اولین جامع قرآن است، از حدّ احصاء و شماره خارج است.(18)

  3. #3

    مصحف امام علی علیه السلام




    ترتیب سوره های مصحف

    ترتیب دقیق آیات و سوره ها طبق نزول آن ها دراین مصحف رعایت شده بود و کاملا مراحل و سیر نزول آیات در آن روشن بود و بدین وسیله سیرتشریح و احکام، مخصوصاً مسأله ناسخ و منسوخ در قرآن فهمیده می شد.(19)

    جمع آوری قرآن توسط حضرت علی علیه السلام به ترتیب نزول و تقدیم منسوخ برناسخ بود.(20) شیخ مفید می گوید: علی علیه السلام در مصحف خود منسوخ را برناسخ مقدم فرمود.(21) ابورافع می گوید: آن را چنان که خدا نازل کرد، فراهم آورد و بدان آگاه بود.(22) سالم بن ابی سلمه می گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: علی علیه السلام پس از آن که آن را نوشت، به میان مردم آورد و فرمود: این کتاب خداست؛ چنان که خدا آن را بر محمد صلی الله علیه و آله نازل کرد.(23)

    جابرمی گوید: من از امام باقر علیه السلام شنیدم که فرمود: هیچ یک از مردم نیست که بگوید: قرآن را چنان که خدا نازل کرد، گردآورده است؛ مگر آن که دروغ می گوید. و جز علی بن ابی طالب و امامان پس از او آن را چنان که خدا نازل کرد، کسی گرد نیاورد و حفظ نکرد.(24)

    محمدبن سیرین می گوید: آن را بر (وفق ترتیب) تنزیلش نوشت و ناسخ را در پی منسوخ نوشت و از حضرت علی علیه السلام نقل می کند که فرمود: من سوگند یاد کرده ام که پس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله عبا بردوش نگیرم تاآن که قرآن را چنان چه نازل شد، گردآورم. مسعودی نیز نقل می کند که علی علیه السلام فرمود: این کتاب خداست. من آن را چنان که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمان داد و وصیّت کرد، به همان گونه که نازل شد، فراهم آوردم.

  4. #4

    مصحف امام علی علیه السلام




    ویژگی های مصحف

    در مصحف حضرت علی علیه السلام قرائت آیات طبق قرائت پیامبراکرم صلی الله علیه و آله که اصلی ترین قرائت بود، ثبت شده بود و هرگز برای اختلاف قرائت درآن راهی نبود. بدین ترتیب راه برای فهم محتوا و تفسیر صحیح آیه هموار بود.

    خصوصیت دیگر مصحف حضرت علی علیه السلام این بود که مشتمل بر تنزیل و تأویل بود، البته در حاشیه مصحف. این حواشی بهترین وسیله برای فهم معانی قرآن و دفع بسیاری از مبهمات بود.(25) ابن اشته در مصاحف خود از ابن سیرین نقل می کند که علی علیه السلام در مصحفش ناسخ و منسوخ را نیز نوشت.(26) شیخ طبرسی نیز از سلمان فارسی نقل می کند که آن حضرت قرآن را مشتمل برتنزیل و ناسخ و منسوخ نوشت.(27) شیخ مفید در کتاب «الارشاد» نقل می کند که حضرت علی علیه السلام تأویل بعضی آیات و تفسیر آن ها را به تفصیل درآن می نوشت.(28) سلیم بن قیس از علی علیه السلام نقل می کند که فرمود: هرآیه ای که بر رسول خدا صلی الله علیه و آله نازل می شد، خواندن آن را به من می آموخت و به من دیکته می کرد تا آن را به خطّ خود بنویسم و تفسیر، تأویل، ناسخ ومنسوخ، محکم و متشابهات آیات قرآن را به من تعلیم می داد. سپس از خدا می خواست تا توفیق فهمیدن قرآن و حفظ کردن آن را به من عطا فرماید. هر آیه و مطلبی را که پیامبر صلی الله علیه و آله به من آموخته و دیکته کرده بود، نوشتم و هیچ آیه ای را فراموش نکردم.(29)

    مرحوم بلاغی در مقدمه تفسیر «آلاءالرحمن»(30) می نویسد: مصحف حضرت علی علیه السلام مشتمل برجوانب عمومی آیات بود، به طوری که اختصاص به زمان و مکان و شخص معینی نداشت و مانند خورشید و ماه جریان داشت. این است مقصود علی علیه السلام از تأویل در کلامش: «من کتاب را به آن ها عرضه کردم، در حالی که دارای تنزیل و تأویل بود.»

    در احتجاج طبرسی(31) آمده است که حضرت علی علیه السلام خطاب به طلحه فرمود: هرآیه ای که خداوند برپیامبر صلی الله علیه و آله نازل نمود، نزد من است، براملاء ایشان و خط من و تأویل همه آیات و حلال و حرام و حدود و احکام یا هرچیزی که امت تا روز قیامت بدان احتیاج داشته باشند، حتی دیه خراشی که بر بدن وارد آید، با املاء پیامبر صلی الله علیه و آله و خط من نوشته شده است.

    بنابراین مصحف حضرت علی علیه السلام به ترتیب نزول، طبق قرائت پیامبراکرم صلی الله علیه و آله ، مشتمل بر تنزیل و تأویل و تفسیر و جوانب عمومی آیات، همراه با بیان شأن نزول، محکم و متشابه، عام و خاص و ناسخ و منسوخ بود و طبق گفته امام باقر علیه السلام جز علی بن ابی طالب علیه السلام ، دروغ گفته است کسی که بگوید قرآن را چنان که نازل شد، جمع کردم و به گفته محمدبن سیرین، اگر جن و انس جمع گردند که این گونه قرآن را بنویسند، نمی توانند.

  5. #5

    مصحف امام علی علیه السلام




    آیا مصحف حضرت علی علیه السلام غیر از این قرآن است؟

    آقای حجتی در تاریخ قرآن می نویسد: «مسلّماً متن ومحتوای قرآن حضرت علی علیه السلام ـ منهای ترتیب سور آن ـ هیچ تفاوتی با قرآن موجود ندارد.»(32)

    دکتر رامیار نیز می نویسد: «دراین که مصحف علی علیه السلام ازنظر ترتیب سوره ها با قرآن موجود مغایر و متفاوت بوده، گفتگویی نیست، و در این که اضافاتی هم در مصحف علی علیه السلام بوده، حرفی نیست. اما می دانیم که این اضافات جزء قرآن نبوده است. چرا که خود حضرت خطاب به طلحه فرمودند: ای طلحه! اگر به آنچه در قرآن است عمل کنید، از آتش جهنّم رهایی خواهید یافت و اهل بهشت خواهید بود که حجّت ما و بیان حقّ ما و وجوب طاعت ما درآن است.»(33)

    بنابراین باید گفت که فرقی بین دو مصحف نبوده است. چرا که علی علیه السلام نگهبان سلامت دین بود و اگر کوچک ترین تحریف یانقصان یا زیاده یاتغییری در مصحف عثمان می دید، سکوت نمی کرد و هیچ گاه از امام علیه السلام شنیده نشد که به صراحت یا اشاره ایجاد شک یاعدم اطمینان نسبت به مصحف عثمان کنند. و به همین خاطر خود حضرت و بقیه ائمه علیهم السلام مردم را به همین قرآن ارجاع می دادند و به اعتقاد «شیخ صدوق» قرآنی که در دست مردم است، همانی است که خدا بر پیغمبرش صلی الله علیه و آله نازل کرد. و اختلاف آن این است که مصحف حضرت علی علیه السلام به ترتیب نزول و تقدّم منسوخ بر ناسخ و تفسیر و تأویل آیات است و این که گفته اند قرآن تام و تمام نزد علی علیه السلام و بعد ائمه طاهرین علیهم السلام و الآن نزد حضرت ولی عصر علیه السلام می باشد. از این جهات است که ذکر شد و الاّ درخود قرآن ابداً کم و زیادی نشده است.

    آقای کورانی در کتاب تدوین القرآن(34) می نویسد: «ادعای عثمان این بود که لجنه (گروه جمع آوری قرآن) مصحف مادر را از روی مصحفی نوشتند که به املای پیامبراکرم صلی الله علیه و آله بود و آن چه در اخبار آمده، آن مصحف حضرت علی علیه السلام بوده است و عثمان چون می خواست مردم حسّاس نشوند، نسبت به عائشه داد. هیچ کس قبل از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله غیر از حضرت علی علیه السلام نسخه اش را برایشان عرضه نکرد. اگر برای عائشه مصحفی بود، به آن احتجاج می کرد و از ابن یونس درخواست نوشتن مصحف نمی کرد و طبق روایت ابن ابی شیبه، قرائتی که در سال آخر عمر پیامبر صلی الله علیه و آله خوانده شد، طبق همین قرائتی است که مردم امروزه قرآن را می خوانند. پس همان طور که قبلاً اشاره شد، قرائت ما نیز مطابق با قرائت مصحف حضرت علی علیه السلام است.»

    اضافه براین، قرآن فعلی ما به قرائت حفص از عاصم ازابی عبدالرّحمن است و او می گوید: هیچ اختلافی با علی علیه السلام در قرائتش ندارم و حضرت نسبت به قرائت عاصم می گوید: «افصح القرائات قراءة عاصم»؛ فصیح ترین قرائت ها، قرائت عاصم است.

  6. #6

    مصحف امام علی علیه السلام




    مدت تدوین مصحف علی علیه السلام

    ابن ندیم می نویسد: حضرت علی علیه السلام درخانه نشست و تا سه روز به جمع آوری قرآن سرگرم بود. دکتر رامیار می نویسد: درباره مدت این گردآوری، روایات مختلف است. پاره ای می گویند: حدود شش ماه پس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله بود که علی علیه السلام برای گردآوری قرآن نشست. اما دیگران می گویند: قرآن را ظرف سه روز از روی حافظه به ترتیبی که بر وی مکشوف شده بود، نگاشت.(35)

    ابن عباس نقل می کند: خدا قرآن را در قلب علی علیه السلام جمع کرد و بعد از مرگ پیامبر صلی الله علیه و آله در شش ماه جمع آوری کرد.(36) بنابر روایات، علی علیه السلام مدت شش ماه در منزل نشست و این کار را به انجام رسانید.(37)

    براساس نقل سیوطی و سجستانی، پس از رحلت پیامبراکرم صلی الله علیه و آله ، علی علیه السلام به انزوا پرداخت و هنوز شش ماه از رحلت نگذشته بود که ازنوشتن مصحف فراغت یافت.

  7. #7

    مصحف امام علی علیه السلام




    سرانجام مصحف علی علیه السلام

    علی علیه السلام پس از اتمام گردآوری قرآن، آن را بارشتر کرد و به مسجد آورد، در حالی که مردم پیرامون ابوبکر گرد آمده بودند. حضرت به آنان فرمود: بعد از مرگ پیامبر صلی الله علیه و آله تاکنون به جمع آوری قرآن مشغول بودم و در این پارچه آن را فراهم کرده ام و تمام آنچه بر پیغمبر صلی الله علیه و آله نازل شده است، را جمع کرده ام. مبادا فردا بگویید از آن غافل بوده ایم!
    آن گاه یکی از سران گروه به پا خاست و با دیدن آنچه علی علیه السلام در نوشته ها فراهم کرده بود، گفت: به آن چه آورده ای، نیازی نیست و آنچه نزدماست، ما را کفایت می کند.
    علی علیه السلام فرمود: دیگر هرگز آن را نخواهید دید. (آنگاه داخل خانه خود شد و کسی مصحف را پس از آن زمان ندید.) برمن لازم بود پس از فراهم آوردن مصحف، شما را آگاه سازم تا آن را بخوانید و روزقیامت نگویید: من شما را به یاری خود فرا نخواندم و حقم را به شما یادآور نشدم و شما را به کتاب خدا فرانخواندم. عمر به او گفت: آیا قرآنی که باماست، از آنچه تو ما را به آن فرا می خوانی، بی نیاز نمی سازد؟!
    ابوذر می گوید: وقتی عمر خلیفه شد، گفت: ای ابوالحسن! کاش قرآنی را که نزد ابوبکر آوردی، می آوردی تا برآن گرد آییم. علی علیه السلام فرمود: هیهات! بدان راه نیست. من آن را تنها نزد ابوبکر آوردم تا حجّت بر شما تمام شود و روز رستاخیز مگویید که ما ازاین بی خبر بودیم.
    در دوران عثمان، طلحه بن عبداللّه به امیرمؤمنان علیه السلام عرض کرد: به یادداری آن روزی را که مصحف خود را بر مردم عرضه داشتی و مردم آن را نپذیرفتند؟ چه می شود امروز آن را ارائه دهی تا شاید رفع اختلاف گردد؟
    حضرت فرمود: آیا این قرآنی که امروز دردست مردم است، تمامی آن قرآن است یا آن که چیزی غیر از قرآن به آن اضافه شده است؟ طلحه گفت: البته تمام آن قرآن است. حضرت فرمود: اکنون که چنین است، چنان چه به آن اخذکنید و عمل نمایید، به رستگاری رسیده اید، قرآنی که من جمع نموده ام، طبق امر رسول خدا صلی الله علیه و آله باید به برترین مردم بعد از خودم وجانشینم که فرزندم حسن است، تحویل دهم. او هم باید به فرزندم، حسین تحویل دهد. سپس درنزد فرزندان حسین، یکی پس از دیگری قرار گیرد تا آخرین ایشان به رسول اللّه صلی الله علیه و آله برگرداند.

    طبق روایات معتبر و به روایت امام صادق علیه السلام که فرمود: هنگامی که قائم ـ عجل اللّه تعالی فرجه ـ قیام کند، کتاب خدا را درحدواقعی آن خواهد خواند و مصحفی را که علی علیه السلام نوشته بود، ارائه خواهد داد؛ مصحف علی علیه السلام به عنوان سپرده امامت به فرزندش، امام حسن مجتبی علیه السلام رسید و به عنوان میراث امامت، از امامی به امام دیگر منتقل گشت که سرانجام در اختیار آخرین و دوازدهمین امام شیعه قرار خواهد گرفت که پس از ظهور خود، آن را به مردم ارائه خواهد نمود و وقتی ایشان قیام کند، آن مصحف به مردم آموخته می شود.

  8. #8

    مصحف امام علی علیه السلام




    نکته ای در مورد مصحف

    دونسخه از قرآن نزد حضرت علی علیه السلام بود: نسخه ای که در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله به املای خود ایشان بود و الآن نزد امام زمان(عج) است و نسخه دیگر بعد از وفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله توسط حضرت علی علیه السلام نوشته شد، که مانند قرآن فعلی ماست. اسلوب تألیف و عرضه قرآن برمهاجرین و انصار به توصیه پیامبراکرم صلی الله علیه و آله بود. فرق بین دو نسخه فقط در ترتیب است.(39)

  9. #9

    پی نوشت ها:




    1 ـ بحارالانوار، ج 89، ص 97.
    2 ـ همان، ج 40، ص 144 و ج 10، ص 117.
    3 ـ سوره اعلی، آیه 18 و 19.
    4 ـ بحارالانوار، ج 40، ص 138.
    5 ـ همان، ص 187 و ج 89، ص 125.
    6 ـ همان، ج 40، ص 135 و 151.
    7 ـ شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 1، ص 27.
    8 ـ تاریخ قرآن، آیة اللّه معرفت، ص 85.
    9 ـ ر.ک: تاریخ قرآن، دکتر رامیار.
    10 ـ تاریخ قرآن کریم، محمدباقر حجتی، ص 385.
    11 و 12 ـ بحارالانوار، ج 89، ص 52.
    13 ـ تاریخ وعلوم قرآن، میرمحمدی زرندی، ص 144.
    14 ـ مصاحف، سجستانی، ص 10؛ سیوطی می نویسد: رأیت کتاب اللّه یزادفیه. (ر.ک: الاتقان، ج 1، ص 204 به نقل از تاریخ قرآن، دکتر رامیار، ص 367.)
    * ـ نسبت به تحریف یا از بین رفتن قرآن.
    15 ـ الفهرست، ابن ندیم، ص 30؛ تفسیر ابن کثیر، ج 4، ص 28؛ به نقل از افسانه تحریف، رسول جعفریان، ص 113.
    16 ـ تاریخ قرآن، محمودرامیار، ص 368.
    17 ـ روح المعانی، آلوسی، ج 1، ص 22.
    18 ـ تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، سیدحسن صدر، ص 317.
    19 ـ تاریخ قرآن، معرفت، ص 86.
    20 ـ الفهرست، ابن ندیم، به نقل از لمحات من تاریخ القرآن، محمدعلی الاشیقر، ص 173.
    21 ـ اوائل المقالات، ص 94.
    22 ـ بحارالانوار، ج 89، ص 51 و ج 40، ص 155.
    23 ـ بصائرالدّرجات، محمدبن حسن صفّار، ص 93.
    24 ـ بحارالانوار، ج 92، ص88.
    25 ـ تاریخ قرآن، معرفت، ص 86.
    26 ـ الاتقان، ج 1، ص 100.
    27 ـ رجاءالغفران فی مهمات القرآن، به نقل از تاریخ قرآن، دکتر رامیار.
    28 ـ بحارالانوار، ج 92، ص 88.
    29 ـ همان، ص 40.
    30 ـ تفسیرآلاءالرّحمن، محمدجواد بلاغی، ص 27.
    31 ـ احتجاج، طبرسی، ج 1، ص 223.
    32 ـ تاریخ قرآن کریم، محمد باقر حجتی، ص 413.
    33 ـ تاریخ قرآن، محمود رامیار، ص 379.
    34 ـ تدوین القرآن، علی کورانی، ص 338.
    35 ـ تاریخ قرآن، محمود رامیار، ص 368.
    36 ـ ر.ک: تدوین القرآن.
    37 ـ تاریخ قرآن، معرفت، ص 85.
    38 ـ پژوهشی پیرامون آخرین کتاب الهی، رجبعلی مظلومی، ص 88.
    39 ـ تدوین القرآن، ص 351.

    منبع :مجله کوثر شماره 48

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •