ترجمه متن، سه مرحله دارد كه مهم‌ترين بخش آن انتقال مفهوم متن اصلی به ذهن مترجم است؛ اگر مترجم در اين مرحله به‌ويژه در ترجمه متون دينی دچار اشتباه شود و يا متعهد به متن نباشد؛ ترجمه‌ای غيرقابل قبول از كلام الهی ارائه می‌شود.



به گزارش خبرگزاری شهر مجازی قرآن «سالار منافی اناری»، دكترای روش تدريس زبان انگليسی و استاد گروه زبان انگليسی دانشگاه علامه طباطبايی، امروز، سيزدهم ارديبهشت‌ماه در نشست «بررسی و نقد ترجمه‌های قرآن كريم به زبان‌های خارجی» كه در ايكنا برگزار شد؛ ضمن تبيين مفهوم ترجمه از ديدگاه علمی و ارائه نظرات كارشناسان در اين‌باره، به بيان رابطه ترجمه و بيان وحی پرداخت و گفت: ترجمه انتقال مفهوم از متن مبدأ به مقصد است، برای ترجمه متن ابتدا آن را می‌خوانيم كه خوانش متن، خود سه مرحله دارد: تحليل و تجزيه متن، انتقال مفهوم به ذهن مترجم، ساختن دوباره متن در زبان مقصد؛ در مرحله دوم خوانش متن يعنی انتقال مفهوم به ذهن مترجم، اگر مترجم، متعهد نباشد؛ ممكن است مفهوم اصلی با توجه به ذهنيات، فرهنگ و نوع ديدگاه وی دچار دگرگونی شود كه اين امر در ترجمه متون مقدس به‌ويژه قرآن كريم غيرقابل قبول است.


وی افزود: در همين زمينه است كه برخی علما و انديشمندان، يكی از دلايل امی بودن پيامبر(ص) را به بحث تأثيرپذيری از محيط انسانی ربط داده‌اند؛ به عقيده آنان اگر پيامبر(ص) به مكتب می‌رفت و معلومات بشری در ذهن وی جای می‌گرفت، اين امكان وجود داشت كه وحی با معلومات بشری اختلاط پيدا كند.


اين استاد دانشگاه در ادامه سخنانش تصريح كرد: ترجمه قرآن كريم با ترجمه ديگر متون تفاوت زيادی دارد؛ قرآن كريم از نظر سبك، محتوا و صورت، «الهی» است؛ اين الهی بودن متن قرآن، خصوصيتی است كه «سيدحسين نصر»، از آن با عنوان «حضور الهی» ياد می‌كند، اين حضور الهی، قدرت ويژه‌ای به قرآن كريم می‌دهد كه در هيچ متن ديگری وجود ندارد، در ترجمه قرآن، مترجم معنی را از صورت قرآن می‌گيرد و آن‌ را در يك صورت ديگر كه زبان مبدأ است، قرار می‌دهد، در حقيقت صورت جديد ساخته و پرداخته بشر است و متن ترجمه‌شده با اينكه محتوای الهی دارد؛ اما صورتی انسانی به خود گرفته است، بنابراين قداست الهی در متن اصلی می‌ماند و حضور الهی به ترجمه انتقال پيدا نمی‌كند.


« حسين ملانظر»، دكترای تخصصی مطالعات ترجمه از دانشگاه «واريك» انگلستان و استاد دانشكده زبان‌های خارجی دانشگاه علامه طباطبايی، ديگر مهمان اين نشست بود كه به بررسی موضوع ترجمه‌پذيری قرآن پرداخت و اظهار كرد: يكی از اصول مهم حقوق بشر در جهان امروز اين است كه همه مردم حق دارند بنابر صفت رحمانيت خداوند، به متن قرآن دسترسی داشته باشند و راه هدايت خويش را پيدا كنند؛ بنابراين اگر علمای شيعه ترجمه قرآن را مجاز دانسته‌اند؛ در مسير رحمانيت خداوند گام برداشته‌اند و وظيفه همه مسلمانان برای ترجمه تعاليم دينی به زبان‌های مختلف را تبيين كرده‌اند.



وی اضافه كرد: خداوند متعال حافظ قرآن است و حتی اگر ترجمه‌ای هم مشكل داشته باشد، اين اشتباهات آسيبی به قرآن كريم وارد نمی‌كند، بايد به اين نكته توجه داشت كه تفاوت قرآن با انجيل در همين آسيب‌پذيری است؛ متون به‌جای مانده از انجيل كه ادعا می‌شود متن اصلی اين كتاب هستند، همگی ترجمه‌هايی به زبان‌های لاتين و يونانی‌اند و مسيحيان ترجمه انجيل را با خود انجيل يكسان می‌دانند در حالی‌كه قرآن از ابتدای نزول، تاكنون به زبان عربی بوده و هيچ مسلمانی ترجمه قرآن را با خود قرآن يكی نمی‌داند، يعنی اينكه كلام الهی ثابت و تغييرناپذير است ولی ترجمه‌ها تغييرپذير هستند.


در بخش ديگری از اين نشست تخصصی، «محمدجواد گوهری»، استاد دانشگاه آكسفورد انگلستان و مترجم قرآن به زبان انگليسی، طی سخنانی با تأكيد بر ضرورت ترجمه قرآن عنوان كرد: در قرآن كريم آيات متعددی وجود دارد كه كلام الهی را مختص همه جهانيان معرفی می‌كند، قرآن برای همه مردم است و اين تحقق پيدا نمی‌كند؛ مگر اينكه مردم معنای عميق آيات الهی را درك كنند، پس اگر بخواهيم همه از منافع قرآن استفاده كنند بايد آيات الهی را به زبان‌های مختلف ترجمه كنيم.


وی توضيح داد: البته ترجمه لزوماً ضرورت يادگيری زبان عربی برای مسلمانان را منتفی نمی‌كند و اگر امروز زبان عبری هنوز هم پابرجاست؛ به دليل حساسيتی بود كه يهودی‌های ارتدوكس برای آموزش زبان عبری به پيروان يهودی داشتند و هميشه بر اين امر تأكيد می‌كردند كه بايد متون دينی به زبان عبری خوانده شوند، در حال حاضر نيز، اگر مسلمانان متحد هستند به دليل درك يكسانی است كه از آيات قرآن در ذهن دارند و زمانی كه آيه‌ای برای يك مسلمان سنی و يا شيعه قرائت می‌شود؛ صرف‌نظر از تفاسير متفاوت، هر دو نفر مفهوم يكسانی دريافت می‌كنند.