پژوهه :: مهر و آبان 1383، شماره 8


تاریخچه‌ی تأسیس

سازمان اوقاف و امور خیریه، که همواره در ترویج فرهنگ قرآن و نشر آن کوشش می‌نماید، برای سامان دادن به امر مهم وا رزشمند ترجمه و انتشار مقدس‌ترین میراث مسلمانان در میان سایرملل، در کنار سایر فعالیت‌های قرآنی خود، «مرکز ترجمه‌ی قرآن مجید به زبان‌های خارجی» را در سال 1373 تأسیس کرد. هدف نهایی این مرکز، ارائه‌ی ترجمه‌ای گویا،‌روان و به دور از تحریف قرآن مجید، به زبان‌های زنده دنیا برای میلیون‌ها انسان مشتاقی است که در انتظارند تا به زبان خود حقایق و معارف اسلا‌می را به‌طور مستقیم از کانون وحی درک کنند، به‌گونه‌ای که جنگ‌های فرقه‌ای و مذهبی در آن راه نیابد و ترجمه‌ای خالی از هرگونه تعصب و شائبه‌ی مذهبی باشد.

اهداف و فعالیت‌ها

«مرکز ترجمه‌ی قرآن مجید به زبان‌های خارجی» خوش‌حال است که با یاری خداوند متعال، عشق، علا‌قه و همکاری قرآن‌دوستان توانسته است گام‌های نخستین را برای انجام این امر خطیر و خداپسندانه بردارد. این کارها به شرح زیر می‌باشند.

الف. تهیه ی ترجمه های چاپی قرآن‌

برای آگاهی و اشراف بر کارهای انجام شده، به منظور جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشتگان و انجام کارهای ارزشمند، این مرکز ابتدا تعدادی از ترجمه های قرآن را به زبان های خارجی، تهیه نمود. تعداد آنها تاکنون به بیش از 1700 جلد می رسد که توسط 546 مترجم به 78 زبان ترجمه شده است.

ب. آرشیو مقالا‌ت و بحث‌های نظری ترجمه‌ی قرآن‌

بدون شک آگاهی از نقد و نظرها در مورد ترجمه‌ها و کیفیت آنها، یکی از اقدامات لا‌زم در این زمینه است. به همین خاطر برای آگاهی از محتویات ترجمه‌ها و کیفیت آنها، تحقیق و جست وجو در مطبوعات داخلی و خارجی، درباره‌ی دیدگاه‌های ارائه شده در مورد ترجمه‌های موجود قرآن و مباحث نظری ترجمه، انجام گرفت. روی هم رفته تعداد مقالا‌ت آرشیو شده در این زمینه، بیش از پانصد مورد و به زبان‌های انگلیسی، آلمانی، ایتالیایی، اردو، ترکی استانبولی، ‌ترکی آذری، عربی، چینی و فارسی می‌باشند.

ج. ایجاد کتاب‌خانه‌ی تخصصی ترجمه‌

در کنار گنجینه‌ی قرآن‌های مترجم، کتاب‌خانه تخصصی با نزدیک به دوهزار جلد اثر در زمینه‌ی فرهنگ‌های زبان‌شناسی، دایره‌المعارف‌ها،‌فهرست های کتاب‌شناسی، تاریخ و جغرافیای کشورهای مختلف، به سی زبان، تهیه شده‌است.

این زبان‌ها عبارت‌اند از: فارسی،‌ انگلیسی، عربی، ‌آلمانی، ‌اسپرانتو، آذربایجانی، ‌ایتالیایی، فرانسه، ترکی استانبولی، روسی، لا‌تین، بلغارستانی، اسپانیایی، سوئدی، اردو، آلبانیایی، پرتغالی، رومانیایی، ژاپنی، پشتو، کردی، ارمنی، مالا‌یالا‌م، تلوگو، بنگالی، هندی، تامیلی، مراتی، سواحلی و سومالی.

د. شناسایی اساتید زبان‌

از ابتدای کار تاکنون، بیش از صدنفر از اساتید و مترجمان سی زبان به همکاری دعوت شده‌اند و هم‌اکنون مشغول به کار هستند. این‌کار هم‌چنان ادامه دارد.

ه. تهیه‌ی شناس‌نامه‌ی اجمالی‌

برای آگاهی از محتویات ترجمه ها، از نظر صحت، شیوایی و رسایی مفهوم آیات و ویرایش و نگارش، برای هر قرآن، شناس‌نامه‌ی جداگانه‌ای تهیه شده‌است. در این شناس‌نامه محورهای مختلفی از جمله سوابق مترجم،‌ کیفیت ترجمه، اشراف و آگاهی مترجم از زبان مبدا و مقصد، منابع مورد استفاده در ترجمه، تعریف و تقریظ دیگران بر آن ترجمه، دیدگاه‌های مترجم، کیفیت چاپ از نظر بی‌غلط بودن و... مورد ارزیابی قرار گرفته‌است.

و. ترجمه‌های در دست انجام‌

این مرکز هم اکنون ترجمه‌ی قرآن را به پنج زبان انگلیسی، فرانسه، روسی، ترکی آذری و ترکی استانبولی در دست انجام دارد که برخی از آنها تا پایان امسال به اتمام خواهد رسید.

ز. طرح «ترجمه‌ی جمعی قرآن مجید به زبان فارسی»

از آن‌جایی که روش مرکز در ترجمه، براساس کار گروهی است، در نظر دارد با دعوت از اساتید صاحب نظر در فنون صرف، نحو،‌ معانی، بیان،‌بلا‌غت، تفسیر، فقه، علوم قرآن،‌لغت و... گروهی را تشکیل دهد تا ترجمه های فارسی را، از آغاز تاکنون، بررسی نموده و دست به ترجمه‌ای تازه بزند که میزان اشتباه در آن به حداقل برسد. با یاری خداوند متعال مقدّمات این کار فراهم آمده و گام‌هایی برداشته شده که امیدواریم به زودی بتوانیم این مهم را شروع کنیم.

ح. انتشار مجله‌ی تخصصی ترجمان وحی‌

مرکز مذکور برای آگاهی و استفاده‌ی همگان از ترجمه‌های مختلف قرآن در سطح جهان و به منظور نقد و بررسی ترجمه‌های موجود در هر زبان،‌همچنین برای استفاده از نظرات و تجربیات محقّقان، مترجمان و متخصصان در فنّ ترجمه در سراسر جهان، مجله‌ای تخصصی درباره‌ی مباحث نظری ترجمه‌های قرآن مجید انتشار نموده که هم اکنون شماره‌ی نخست آن چاپ و به بازار عرضه شده است.

به گواهی اسناد و مدارک تاریخی، نخستین ترجمه‌ی قرآن مجید، به زبان فارسی بوده است و ایرانیان به دلیل‌ عشق و علا‌قه‌ی بسیاری که به دین مبین اسلا‌م و کتاب آسمانی قرآن داشته‌اند،‌ همواره به این امر مقدّس همت گمارده‌اند. با این حال - متأسفانه - تاکنون آمار فراگیری درباره‌ی نسخه‌های مخطوط ترجمه‌ی فارسی، که در سراسر جهان و در موزه‌ها و مراکز مختلف علمی و فرهنگی نگه‌داری می‌شوند، ارائه نشده‌است. با یاری خداوند متعال اکنون در مرکز ترجمه‌ی قرآن مجید طرحی در دست انجام است که حاصل آن، شناسایی تمامی نسخه‌های موجود از ترجمه‌ی قرآن به زبان فارسی، که در جای جای جهان نگه‌داری می‌شوند، می‌باشد. بنابراین از همه‌ی عزیزانی که نسخه‌ای خطی از ترجمه‌ی قرآن مجید در اختیار دارند، تقاضا می‌شود با مرکز تماس حاصل نمایند تا فرمی برای ثبت مشخصات ترجمه برایشان ارسال گردد.

گستردگی و عظمت کار ایجاب می‌کند که برای اتقان و استحکام آن از وجود قرآن‌پژوهان،‌صاحب‌نظر ان،‌محقّقان، مترجمان و مراکز و مؤسساتی، که در سراسر جهان به‌نوعی در این زمینه تلا‌ش کرده‌اند، بهره‌برداری شود.