مساله معاد يكى از پيچيده‏ترين مسايل اعتقادى است و در عين حال از لطيف‏ترين و شريفترين مسايلى است كه جز از راه اقتباس و نور گرفتن از مشكات پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله و سلم ميسر نخواهد بود.
حقيقت معاد عبارت است از ظاهر شدن باطن آخرت از درون اين جهان، آن سان كه روح باطن جسد است و نحوه ديگرى از وجود را داراست كه با وجود مادى طبيعى فرق حقيقى و بنيادى دارد. (1)

امير المؤمنين عليه السلام پيرامون برچيده شدن، سال، ساعت، وقت در جهان آخرت مى‏فرمايد: «انه سبحانه يعود بعدفناء الدنيا وحده لا شى‏ء معه، كما كان قبل ابتدائها، كذلك يكون بعد فنائها، بلا وقت ولا مكان ولا حين ولا زمان، عدمت عند ذلك الاجال والاوقات وزالت السنون والساعات، فلا شى‏ء الا الله الواحد القهار» . (2)

چنان كه فرمود: انسان فرزند آخرت است، زيرا از آخرت به اين دنيا آمده و به آخرت نيزباز مى‏گردد «وليحضر قلبه وليكن من ابناء الاخرة، فانه منها قدم واليها ينقلب‏» . (3)
حقيقت معاد در دو حوزه ي عقل عملي و عقل نظري قابل بحث و بررسي است .
پي نوشتها
1- اسفار: 9/153، 156، 157و 180.

2- بحار الانوار: 4/255، ج‏6/330، نشر الوفاء، بيروت 1403ه/1983.

3- اصول كافى، كلينى: 1/389، باب ابدان الائمة و ارواحهم، نشر دار الكتب الاسلامية، تهران، 1388; اسفار: 9/185 195.