تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 4 , از مجموع 4
  1. #1

    انواع فتوح و نحوه گسترش اسلام




    به گواهی تاریخ دو شیوه از ابلاغ و ترویج دین توسط مسلمین معمول بوده است: «فتح نظامی» و «فتح قلبی». طبیعتاً وقتی سخن از فتوح به میان می آید، شیوه نخست بیش از دومی به ذهن متبادر می شود.
    شیوه نخست به رغم آن كه سرزمین های وسیعی را بر حوزه تصرفات اسلام افزود، مشكلاتی نیز در پی آورد.
    در بررسی شیوه ابلاغ اسلام به ملتهای دیگر، گرچه اتفاق نظر بر سر یك روش بین فقیهان حجاز و عراق به چشم نمی خورد، ولی بعداً امویان كه خواستار آن بودند تا دامنه متصرفات خود را به سبب ناخشنودی از حجاز و عراق در سوی دیگر و در امتداد دریا بگسترانند، با انتقال دادن نسلی از فقیهان و ارباب سیره و سیر، از حجاز به شام، تعریف و شیوه جدیدی ازفتوح را بنیاد نهادند كه در مقایسه با آن چه در مكاتب تاریخی حجاز و عراق وجود دارد، تفاوتهای كاركردی قابل توجهی در آن به چشم می خورد.
    مخالفت فقیهان و ارباب سیره و نوازل و مقاسم با این شیوه از فتوح به دو جهت بود: نخست آن كه به صلاحیت و اسلامیت كار اطمینان نداشتند و دوم آن كه این راه را با آن چه در عصر راشدین طی شده بود، مغایر می یافتند.
    با این همه، مسلمینی كه در فتوح عصر راشدین شركت كرده بودند، یك دست نبودند. بسیاری از بادیه نشینان دیر پیوند كه هنوز از اسلامیتشان بیش از سه یا چهار سال نمی گذشت، با حفظ ذهنیت قبایلی در آن گام نهاده بودند ولی با توجه به نتایج شگرفی كه به مدد اتحاد و وجود انگیزه های معنوی و حس هم سرنوشتی یكسان نسبت به مسائل جهان و دینشان حاصل شده بود، سرزمینهای گسترده ای با اموال و امواج انسانی در اختیارشان قرار گرفت.
    فتوح نگاران نخستین نیز گرچه در پدید آمدن پیروزیها سخن آورده اند، ولی از تذكر به ضعف و تشتت باز نمانده و از چنین زمینه هایی در نگارش خود یاد كرده اند.1
    پي نوشت
    1- تاريخ اسلام (مجموعه مقالات)، صادق آئينه وند ، ص57

  2. #2



    بلاذری در فتوح البلدان آورده است:

    قالوا لما فرغ ابوبکر من اهل الردة، رای توجیه الجیوش الی الشام، فکتب الی اهل مکة و الطائف و الیمن و جمیع العرب بنجد و الحجاز یستنفرهم للجهاد، و یرغبهم فیه و فی غنائم الروم، فسارع الناس الیه من بین محتسب و طامع، و اتوا المدینة من کل اوب; (1)

    چون ابوبکر از اهل رده فارغ شد، چنان دید که سپاهیانش را به شام گسیل کند. پس به اهل مکه و طائف و یمن و همه اعراب نجد و حجاز نامه نوشت و آن ها را به جهاد و غنیمت های روم فراخواند و ترغیب کرد. مردم در هیئت دو دسته مؤمن به جهاد و طامع غنایم، به دعوتش پاسخ گفتند و از هر نقطه به سوی مدینه رهسپار شدند.

    دلبستگی قبیله ای اعراب از سویی و دنیا دوستی سران عرب از سوی دیگر، بخشی از ره آورد فتوحی بود که از دو سمت، جامعه اسلامی را به سوی دو قطب متنافر می کشاند. قطبی، آزمون های جاهلی ایام العرب را در بیان اغراق آمیز از فتوح و در هویت قبایل ناکام در صحنه تعیین گری سیاسی و ملزم به تبعیت از قریش ایلاف، نمایان می کرد و از کاه کوه می ساخت و قطب دیگر رودهای خروشان، کشت زارهای سبز، چشمه های جوشان، تاکستان ها، زر و سیم و پرنیان را با قحطی حجاز و نجد و نان جوین و پوشینه پشمین مقایسه می کرد و بیش از هر چیز دل بدان بسته بود و می گفت:

    و کیف ندع هذه الاعین المتفجرة، و الانهار و الزرع و الاعناب و الذهب و الفضة و الحریر، و نرجع الی قحط الحجاز و جدوبة الارض و اکل الشعیر و لباس الصوف؟; (2)

    چگونه این چشمه های جوشان و رودهای خروشان و کشت زارها و تاکستان ها و زر و سیم و پرنیان را رها کنیم و به خشکسالی حجاز و بی حاصلی زمین آن برگردیم و به خوردن نان جوین و پوشینه پشمین بسنده کنیم؟

    سخن خالدبن ولید در عراق که به نظر می رسد در مواجهه با پرسش هایی از علت حضور در آن سرزمین، بیان شده باشد مشعر بر چنین نگاهی از فتوح است:

    و قام خالد خطیبا یرغبهم فی بلاد العجم، و یزهدهم فی بلاد العرب، و قال: الاترون الطعام کرفغ التراب و بالله لو لم یلزمنا الجهاد فی الله و الدعاء الی الله عزوجل و لم یکن الا المعاش لکان الرای ان نقارع علی هذا الریف حتی نکون اولی به و نولی الجوع و الاقلال من تولاه ممن اثاقل عما انتم علیه; (3)

    گرچه دقیقا از محتوای پرسش های نیروهای تحت فرمان خالد بی خبریم، ولی از خلال متن مبهمی که بخشی از پاسخ خالد را تشکیل می دهد، به دست می آید که وی بر تشویق به فتح عراق به سبب فزونی روزی در آن دیار و ستاندن آن از حاکمانش و سپردن به سربازان مسلمان در طی یک جابه جایی نظامی، تاکید دارد.

    پي نوشت ها
    1- بلاذری، فتوح البلدان، تحقیق عبدالله انیس الطباع و عمر انیس الطباع (بیروت، مؤسسة المعارف، 1407 ق) ص 149.

    2- واقدی، فتوح الشام (بیروت، المکتبة الشعبیه، بی تا) ص 98 و 99.

    3- محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک (قاهره، دارالمعارف، 1969 م) ص 354.

  3. #3



    آن چه بیان شد بخشی از بدنه نظامی فتوح و سران را آشکار می کند ولی این همه آن چه که باید باشد نیست. در بخشی اندک از بدنه، مجاهدان مخلصی حضور دارند که به قصد اعلای کلمة الله جهاد را بی نام و نشان برگزیده اند; گرچه در تصمیم سازی و هدف گیری کمترین نقش ندارند. از سوی دیگر فقهای نامدار حجاز، جز آن ها که با مکتب سیرنگاری اموی همراهی کردند، به سلامت فتوح اموی و عباسی به تردید نگریسته اند، گرچه درباره فتوح راشدون ساکت مانده اند.
    در عصر عباسیان این تردیدها در پوشش انذار و اخطار نمایان می شد و وقتی از ابوحنیفه و مالک و شافعی در مورد آن سؤال می کردند، غالبا با این پاسخ مواجه می شدند که از آن چیزی نمی دانند!
    چون از مالک پرسیدند که کدام بهتر است، المرابطه (دفاع) یا جنگ در سرزمین دشمن؟ گفت: نمی دانم!
    عبدالله بن مبارک مروزی (118-181 ق ) از مخالفان جهاد در سرزمین دشمن بود. این دو بیت که او از رباط طرسوس در جزیره برای فضیل بن عیاض (متوفای 187 ق ) فرستاده است با کنایه ای مخالفت خویش را با آن بیان می کند:
    یا عابد الحرمین لو ابصرتنا
    لعلمت انک بالعبادة تلعب
    من کان یخضب خده بدموعه
    فنحورنا بدمائنا تتخضب
    ای عابد حرمین اگر دیده بگشایی و ما را بنگری درمی یابی که تو با عبادت، دل مشغول کرده ای، تو کسی هستی که گونه از اشک چشم رنگین می کند و ما سینه هایمان با خونمان رنگین می شود!

  4. #4



    خلاصه کلام، ما با دو نحوه از گسترش اسلام در تاریخ اسلام، بعد از پیامبر گرامی خدا صلی الله علیه وآله برخورد می کنیم:
    1- نحوه ای که برای گشایش دارالحرب و انضمام آن به دارالاسلام متوسل به شمشیر شده است و سرزمین های بیزانس (روم شرقی)، ایران و بخش هایی از افریقا و اروپا را به تصرف در آورده است، با این کار بخش های عظیمی از جهان آن روزگار به قلمرو اسلام پیوست و اسلام گسترش جغرافیایی یافت. این حرکت از زمان خلیفه اول ابوبکر بن ابی قحافه شروع شد و در عصر عمر و عثمان در عصر راشدون - جز عصر امیرالمؤمنین علی علیه السلام- ادامه یافت. امویان و عباسیان نیز بدان پرداختند. این فتح را ما فتح تغلبی می نامیم چه به صلح بوده باشد چه به عنوه.
    2- نحوه ای که با شیوه بیان کارکردی و عرضه اسلام از طریق اقناع و هدایت خلق به نشر آن پرداخته، و در راه گسترش دین به شمشیر دست نبرده و اگر گاهی مجبور به استفاده از شمشیر بوده فقط موانع و مزاحمت ها را از سر راه برداشته است. این نحوه از گسترش اسلام که به فتح دل ها می پرداخته و تربیت مسلمان دین باور و مهذب را که خود مدافع اسلام باشد مدنظر داشته نه فتح سرزمین و عده و عده، ما فتح قلبی و یا ایمانی می نامیم.

موضوعات مشابه

  1. پاسخ: 8
    آخرين نوشته: 1391/10/21, 12:00 بعد از ظهر
  2. پاسخ: 17
    آخرين نوشته: 1391/07/10, 07:48 بعد از ظهر
  3. ✾✿❀ توجه!!.....توجه!!
    توسط هندیانی در تالار کلاس تدبر در قرآن
    پاسخ: 3
    آخرين نوشته: 1391/05/21, 07:56 بعد از ظهر
  4. ▨▨ استطاعت چيسـت و مستطيـع کيست؟ ▨▨
    توسط 88060855 در تالار عبادات
    پاسخ: 12
    آخرين نوشته: 1391/05/12, 07:29 قبل از ظهر
  5. پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 1391/04/29, 09:53 بعد از ظهر

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •