تالار دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله دانشگاه مجازی المصطفی صلی الله علیه و آله Arabic English Persian
بازیابی رمز
مشاهده RSS Feed

معاون فرهنگی تربیتی

اهل كتاب

به این مطلب امتیاز بدهید
اصطلاح فقهي كه براي اولين بار در قرآن از آن ياد شده است. مقصود از اهل كتاب، پيروان مذاهب و ادياني مي‌باشند كه پيامبر آنان داراي كتابي بوده است كه از سوي خداوند براي هدايت انسان‌ها بدو وحي شده باشد. قرآن كريم در سوره‌هاي مختلف از اينان ياد نموده است. تعبيراتي كه قرآن استعمال نموده است در عين تعدد در لفظ كتاب با يكديگر مشترك هستند، بدين ترتيب كه قرآن گاهي از اينان با اصطلاح مشهور «اهل كتاب» و گاهي با«الذين آتيناهم‌ الكتاب» و گاهي با «الذين اوتوا الكتاب» ياد مي‌كند. فقها با استناد به آيات قرآن و روايات، عنوان اهل كتاب را در رتبۀ اول شامل: يهوديان، نصرانيان (مسيحيان) و صائبين نموده‌اند و سپس پيروان بعضي از مذاهب را مانند مجوسي (زرتشتيان) را نيز به عنوان اهل كتاب ملحق نموده‌اند.
1- يهوديان: پيروان حضرت موسي بن عمران (ع) را تشكيل مي‌دهند و داراي كتابي آسماني تورات يا عهد عتيق مي‌باشند. قرآن در آيات متعددي از موسي (ع) و كتاب او و يهوديان سخن به ميان آورده حضرت موسي (ع) را فرستادۀ خدا و پيامبري اولوالعزم و كليم‌الله معرفي مي‌نمايد. اما آن گونه كه از آيات قرآن برمي‌آيد آن قسمت از آيات تورات كه با اميال يهود سازگار نبوده است (مانند بشارت ظهور پيامبر اسلام و غيره) بعدها حذف و يا تحريف گرديده است (بقره، 75 ؛ نساء، 46؛ مائده، 13؛ انعام، 91). قرآن از پيروان حضرت موسي (ع) ‌به عنوان «بني‌اسرائيل» (بقره، 122-140) و گاهي نيز با عنوان «يا ايها الذين هادوا» (جمعه،6) ياد مي‌كند و آنان را به خاطر خيانت‌ها و نافرماني‌ها كه با حضرت موسي (ع) و نيز پس از او و بخصوص در زمان بعثت پيامبر اسلام (ص) انجام دادند مورد سرزنش و مذمت قرار داده و عذاب را در دنيا و قيام داده است.
2- نصاري (مسيحيان): پيروان حضرت عيسي بن مريم (ع) را تشكيل مي‌دهند و داراي كتاب آسماني انجيل يا عهد جديد مي‌باشند. مسيحيت در واقع امتداد و دنباله‌اي از آئين يهود مي‌باشد و از اين روست كه انجيل بيشتر به مسائل اخلاقي و اجتماعي پرداخته مسائل مذهبي مسيحيان را به تورات و احكام آن ارجاع نموده است. قرآن در آيات متعددي از مريم دختر عمران به نيكي و از حضرت مسيح به عنوان روح‌الله ياد كرده است (نساء،170) و يكي از سوره‌هاي قرآن را به نام مادر او (مريم) قرار داده است. هم­چنين آيات متعددي از انجيل به عنوان كتابي كه در آن احكام پروردگار بوده و براي هدايت و سعادت بشر نازل شده است ياد مي‌كند وهنگام مقايسه ميان يهوديان و مسيحيان، پيروان عيسي (ع) را به خاطر صفات نيك نفساني مورد ستايش قرار داده است (مائده،81 ).


3- صائبه: اينان داراي كتابي مي‌باشند به نام «صحف آدم» و «كنز رب» و عقيده دارند كه حضرت يحيي بن زكريا اين كتاب را به روايت پيامبران سلف آدم و نوح و شيث قريب دو هزار سال پيش در صورت مدون فعلي آن بديشان تبليغ كرده است. قرآن آنها را به همراه يهود و نصاري مشمول خطاب اهل كتاب و ايمان آورندگان به پروردگار نموده است:

«ان الذين آمنوا و الذين هادوا و النصاري و الصابئين من آمن بالله»

اما در اين كه صابئين امروزه كه به آنها (صبـي) يا مغسله هم مي‌گويند و در قسمت­هاي جنوب غربي ايران و جنوب شرقي عراق در اطراف رودخانه‌هاي دجله و كرخه زندگي مي‌كنند – همان صابئيني هستند كه قرآن از آنها ياد مي‌كند، شك و ابهاماتي وجود دارد.
4- مجوس (زرتشتيان): كساني هستند كه قرآن نام آنان را در رديف يهود و نصاري و صابئه قرار داده و از اين رو مي‌توان آنها را مشمول عنوان اهل كتاب نمود – البته در مورد اعتقاد آنان به وحدانيت پروردگار و كتاب آسماني آنها ترديدهايي وجود دارد و قرآن نيز نامي از كتاب آنان نياورده است – اما امروزه فقها به استناد آيۀ

«إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ الَّذِينَ هَادُواْ وَ الصَّابِِبنَ وَ النَّصَارَى‏ وَ الْمَجُوسَ» (حج/16)

و روايات وارده از امامان (ع) با مجوس معاملۀ اهل كتاب نموده و احكام اهل كتاب را بر آنان جاري مي‌نمايند.

احكام شرعي اهل كتاب:
ميان فقهاي مسلمين دربارۀ پاكي و نجاست اينان اختلاف نظر وجود دارد گروهي بر اين نظرند كه بدن كفار اهل كتاب همانند مشركين نجس بوده و بايد از آنان اجتناب نمود؛ گروهي ديگر فتواي به پاكي جسم و بدن آنها مي‌دهند.

دلايل نظريۀ اول:
1. اجماع فقهاي شيعه.
2. آيۀ 30 سورۀ توبه

« يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ»

3. دليل سنت،كه همانا اخبار و روايات متعددي است كه همگي دلالت بر نجاست اهل كتاب مي‌كنند . اين روايات در وسائل الشيعة مندرج است.

دلايل نظريۀ دوم:
1. اصل اولي در همۀ اشياء و قبل از اطلاع از حكم آن پاكي و طهارت است.
2. آيۀ 5 سورۀ مائده

« الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَتُ وَ طَعَامُ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ حِلٌّ لَّكُمْ»

4. اخبار متعددي است كه همگي دلالت بر طهارت اهل كتاب دارد. اينان با توجه به اين احاديث، ديگر احاديثي را كه بر نجاست اهل كتاب دلالت دارندحمل بر كراهت مي‌كنند.


منبع:
دایره المعارف تشیع، زیر نظر احمد صدر حاج سید جوادی و دیگران، قم، شهید سعید محبی، چاپ اول،1376
برچسب ها: هیچ یک ویرایش برچسب ها
دسته بندی ها
دسته بندی نشده

نظرات